Adet Düzensizliklerinin Nedenleri ve Tedavi Yaklaşımları

Adet Düzensizliklerinin Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri

Adet düzensizlikleri, kadınların jinekoloji polikliniğine en sık başvuru nedenlerinden biridir. Normal menstrüel döngü 21 ile 35 gün arasında değişir ve kanama süresi genellikle 2 ile 7 gün arasındadır. Bu kalıptan sapmalar, basit hormonal dalgalanmalardan ciddi sağlık sorunlarına kadar çeşitli nedenlere işaret edebilir. Adet düzensizliği yaşayan kadınların altta yatan nedeni belirlemek için değerlendirilmesi önemlidir.

Menstrüel döngü, hipotalamus, hipofiz ve yumurtalıklar arasındaki karmaşık hormonal etkileşimle düzenlenir. Bu sistemin herhangi bir noktasındaki aksaklık, döngü düzensizliklerine yol açabilir. Ayrıca rahim ve yumurtalıklardaki yapısal sorunlar, sistemik hastalıklar ve yaşam tarzı faktörleri de adet düzensizliğine neden olabilir.

Normal Menstrüel Döngü

Normal bir menstrüel döngü üç fazdan oluşur. Foliküler faz, adetin ilk günü ile ovülasyon arasındaki dönemdir. Bu sürede yumurtalıklarda foliküller gelişir ve östrojen üretimi artar. Ovülasyon, döngünün ortasında gerçekleşir ve yumurtalıktan olgun bir yumurtanın salınmasını ifade eder. Luteal faz, ovülasyondan sonraki adetin başlangıcına kadar olan dönemdir ve bu sürede progesteron hakimdir.

Normal döngü özellikleri kadından kadına değişebilir, ancak genel olarak döngü uzunluğunun 21-35 gün arasında olması, kanama süresinin 2-7 gün arasında olması ve kan kaybının 20-80 ml arasında olması beklenir. Döngüler arası farkın 7 günden az olması, döngünün düzenli kabul edilmesi için önemlidir.

Adet Düzensizliği Türleri

Amenore, adet görmeme durumudur ve iki türe ayrılır. Primer amenore, 15 yaşına kadar hiç adet görmeme durumudur ve genellikle anatomik veya genetik nedenlere bağlıdır. Sekonder amenore ise daha önce düzenli adet gören bir kadında üç aydan fazla süre adet olmama durumudur ve daha yaygın görülür.

Oligomenore, seyrek adet görme durumudur ve döngüler arası sürenin 35 günden fazla olmasıyla karakterizedir. Yılda dokuzdan az adet görme olarak da tanımlanabilir. Polimenore ise bunun tersidir ve döngüler arası sürenin 21 günden kısa olmasını ifade eder.

Menoraji, aşırı veya uzun süreli kanama anlamına gelir. Kanama miktarının 80 ml'nin üzerinde olması veya kanamanın 7 günden uzun sürmesi menoraji olarak kabul edilir. Pıhtılı kanama ve saatte bir ped değiştirme ihtiyacı da menoraji belirtileridir. Metroraji ise adet dönemleri arasında düzensiz kanamadır.

Hormonal Nedenler

Polikistik over sendromu, üreme çağındaki kadınlarda adet düzensizliğinin en yaygın hormonal nedenidir. Bu durumda yumurtalıklarda çok sayıda küçük kist oluşur ve androjen hormon seviyeleri yükselir. Seyrek veya düzensiz adet, aşırı tüylenme, akne ve kilo artışı tipik belirtileridir.

Tiroid hastalıkları da adet düzensizliğine sık neden olur. Hipotiroidi, yani düşük tiroid hormon üretimi, ağır ve uzun süreli kanamalara yol açabilir. Hipertiroidi ise hafif veya seyrek kanamalara neden olabilir. Bu nedenle adet düzensizliği olan kadınlarda tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesi önemlidir.

Hiperprolaktinemi, prolaktin hormonunun yükselmesi durumudur ve amenore veya oligomenoreye neden olabilir. Hipofiz bezindeki bir tümör (prolaktinoma) veya bazı ilaçlar bu duruma yol açabilir. Erken over yetmezliği, 40 yaşından önce yumurtalık fonksiyonlarının durması durumudur ve erken menopoza benzer şekilde amenoreye neden olur.

Yapısal Nedenler

Uterin polipler, rahim iç yüzeyinde gelişen iyi huylu büyümelerdir ve düzensiz kanamalara, özellikle adet arası kanamalar ve menoraji'ye neden olabilir. Miyomlar, rahimde gelişen kas tümörleridir ve boyutlarına ve konumlarına bağlı olarak ağır kanama, uzun süreli kanama veya pelvik ağrıya yol açabilir.

Adenomiyozis, rahim iç tabakasının (endometriumun) kas tabakasına doğru büyümesi durumudur. Ağrılı ve ağır adet kanamalarına neden olur. Endometriozis ise endometrium dokusunun rahim dışında, örneğin yumurtalıklarda veya pelvik boşlukta büyümesidir ve şiddetli adet ağrısı ve düzensiz kanamalarla karakterizedir.

Yaşam Tarzı Faktörleri

Stres, hipotalamus-hipofiz eksenini baskılayarak ovülasyonu engelleyebilir ve adet düzensizliğine yol açabilir. Ani ve aşırı kilo değişimleri, hem zayıflama hem kilo alma şeklinde olabilir ve hormonal dengeyi bozabilir. Aşırı egzersiz, özellikle profesyonel sporcularda, vücut yağ oranının çok düşmesi nedeniyle amenoreye neden olabilir.

Yeme bozuklukları, özellikle anoreksiya nervoza, ciddi adet düzensizliklerine ve amenoreye yol açar. Vardiyalı çalışma ve uyku düzensizlikleri de sirkadiyen ritmi bozarak menstrüel döngüyü etkileyebilir.

Tanı ve Değerlendirme

Adet düzensizliği değerlendirmesinde detaylı öykü almak çok önemlidir. Adet takvimi tutmak, kanama miktarı ve süresi, eşlik eden semptomlar ve tıbbi öykü hakkında bilgi almak tanıya yardımcı olur. Fizik muayene ve pelvik muayene yapılır.

Laboratuvar testleri arasında gebelik testi, hormon profili (FSH, LH, östradiol, progesteron), tiroid fonksiyon testleri ve prolaktin düzeyi yer alır. Polikistik over sendromu şüphesinde androjen seviyeleri de değerlendirilir. Ağır kanamada tam kan sayımı ile anemi araştırılır.

Görüntüleme yöntemlerinden transvajinal ultrason ilk basamak değerlendirmedir. Sonohisterografi, rahim içi patolojilerin değerlendirilmesinde kullanılır. Histeroskopi, rahim içinin doğrudan görüntülenmesini sağlar ve hem tanısal hem tedavi amaçlı kullanılabilir.

Tedavi Yaklaşımları

Tedavi, altta yatan nedene yönelik olmalıdır. Polikistik over sendromunda yaşam tarzı değişiklikleri, kilo kontrolü, metformin ve hormonal tedaviler uygulanabilir. Tiroid hastalıklarında tiroid hormon düzenlenmesi, hiperprolaktinemide dopamin agonistleri kullanılır.

Hormonal tedaviler, döngü düzenleme ve kanama kontrolü için sıklıkla kullanılır. Kombine oral kontraseptifler, progesteron tedavileri ve levonorgestrel salan rahim içi araç seçenekler arasındadır. Non-hormonal tedaviler arasında traneksamik asit kanama miktarını azaltmada, nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar hem kanama hem ağrı kontrolünde etkilidir.

Cerrahi tedavi, yapısal nedenler için gerekebilir. Polipektomi poliplerin, miyomektomi miyomların çıkarılmasını sağlar. Endometrial ablasyon, rahim iç tabakasının yok edilmesidir ve doğurganlığını tamamlamış kadınlarda uygulanabilir. Histerektomi, rahim alınması, tüm diğer tedavilere yanıt alınamayan ve doğurganlığını tamamlamış kadınlarda son seçenek olarak düşünülebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı

Bazı durumlar mutlaka değerlendirilmelidir. Üç aydan fazla adet görmeme, 21 günden kısa veya 35 günden uzun döngüler, 7 günden uzun süren kanama veya saatte bir ped ıslatacak kadar ağır kanama doktor değerlendirmesi gerektirir. Adet dönemleri arasında kanama, şiddetli adet ağrısı, menopoz sonrası kanama veya cinsel ilişki sonrası kanama da önemli uyarı işaretleridir.

KliniÄŸimizde Tedavi

Op. Dr. Tamella Taghiyeva, adet düzensizliklerinin tanı ve tedavisinde geniş deneyime sahiptir. Kliniğimizde kapsamlı değerlendirme, hormonal profil analizi, ileri görüntüleme yöntemleri ve bireyselleştirilmiş tedavi planı sunulmaktadır. Histeroskopi imkanı, fertilite koruyucu yaklaşımlar ve düzenli takip hizmetlerimiz arasındadır. Adet düzensizliği yaşıyorsanız randevu alın; birlikte altta yatan nedeni belirleyip uygun tedaviyi planlayalım.