Gebelikte yüksek tansiyon ve protein kaybı.
Preeklampsi Nedir?
Preeklampsi, gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkan yüksek kan basıncı ve idrarda protein kaybı ile karakterize ciddi bir gebelik komplikasyonudur. Tüm gebeliklerin yüzde 2-8'inde görülen preeklampsi, anne ve bebek için hayati tehlike oluşturabilecek bir durumdur ve erken tanı ile yakın takip hayat kurtarıcıdır.
Preeklampsi tedavi edilmezse eklampsi yani nöbet, HELLP sendromu, böbrek yetmezliği, karaciğer hasarı, plasenta dekolmanı ve anne-bebek ölümüne yol açabilir. Tek kesin tedavi doğumdur; ancak gebelik haftasına göre yönetim planlanır.
Preeklampsi Nedenleri
Kesin neden tam olarak bilinmemekle birlikte plasentanın anormal gelişimi ve damarlanması temel rol oynar. Plasental faktörler arasında plasenta damarlarının yetersiz gelişimi, uterin spiral arterlerin yetersiz yeniden modellenmesi, plasental iskemi ve plasental faktörlerin maternal dolaşıma salınması sayılabilir. Maternal faktörler olarak vasküler endotel disfonksiyonu, inflamatuar yanıt, oksidatif stres ve immünolojik faktörler de katkıda bulunur.
Risk Faktörleri
Yüksek risk faktörleri arasında daha önceki gebelikte preeklampsi öyküsü en önemlisidir. Kronik hipertansiyon, kronik böbrek hastalığı, tip 1 veya tip 2 diyabet, otoimmün hastalıklar ve çoğul gebelik de yüksek risk oluşturur.
Orta risk faktörleri arasında ilk gebelik, 35 yaş üstü olmak, obezite, ailede preeklampsi öyküsü, gebelikler arası 10 yıldan uzun süre ve IVF ile gebe kalma sayılabilir. Bu faktörlerin birden fazlasının varlığı riski daha da artırır.
Preeklampsi Türleri
Hafif preeklampside kan basıncı 140/90 mmHg veya üzerindedir ve idrarda 24 saatte 300 mg veya daha fazla protein atılır. Organ hasarı bulgusu yoktur ve yakın takiple yönetilebilir.
Ağır preeklampside kan basıncı 160/110 mmHg veya üzerine çıkar. Ağır proteinüri, oligüri, böbrek fonksiyon bozukluğu, karaciğer enzim yüksekliği, trombositopeni, pulmoner ödem veya serebral ve görsel semptomlar görülebilir. Fetal büyüme kısıtlaması da eşlik edebilir.
HELLP sendromu preeklampsinin ağır bir formudur ve hemoliz, yükselmiş karaciğer enzimleri ve düşük trombosit sayısı ile karakterizedir. Eklampsi ise preeklampsi zemininde nöbet gelişmesidir ve acil bir durumdur.
Preeklampsi Belirtileri
Erken belirtiler arasında yüksek kan basıncı, idrarda protein, el ve yüzde şişlik ve haftada 2 kilogramın üzerinde hızlı kilo alımı sayılabilir. Bu belirtiler genellikle rutin gebelik kontrollerinde saptanır.
Ağır preeklampsi belirtileri daha dramatiktir. Şiddetli baş ağrısı, görme bozuklukları olarak bulanık görme veya ışık çakması, üst karın ağrısı özellikle epigastrik bölgede, bulantı ve kusma, nefes darlığı, konfüzyon ve idrar miktarında azalma görülebilir.
Acil belirtiler arasında nöbet yani eklampsi, ani şiddetli karın ağrısı, vajinal kanama ve bebek hareketlerinde belirgin azalma yer alır. Bu belirtiler derhal değerlendirilmelidir.
Tanı
Kan basıncı ölçümü tanının temelini oluşturur. En az 4 saat arayla iki ölçümde 140/90 mmHg veya üzeri değer tanı koydurur. 160/110 mmHg veya üzeri ağır preeklampsiyi gösterir.
İdrar testlerinde spot idrar protein/kreatinin oranı veya 24 saatlik idrar proteini değerlendirilir. Kan testleri olarak tam kan sayımı, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri, LDH ve koagülasyon testleri istenir. Fetal değerlendirme için non-stress test, biyofizik profil, Doppler ultrason ve fetal büyüme takibi yapılır.
Tedavi
Doğum preeklampsinin tek kesin tedavisidir ve gebelik haftası ile hastalık şiddetine göre zamanlanır. Hafif preeklampside yakın takip uygulanır. Haftada 1-2 kez kontrol, kan basıncı ve idrar monitörizasyonu, fetal takip yapılır. Dinlenme önerilir ve 37-38. haftada doğum planlanır.
Ağır preeklampside hastaneye yatış gerekir. Antihipertansif tedavi olarak labetalol, nifedipin veya hidralazin kullanılır. Magnezyum sülfat nöbet profilaksisi için verilir. 34 haftadan önce akciğer olgunlaştırması için kortikosteroid uygulanır. Sürekli fetal monitörizasyon yapılır ve 34 haftadan sonra doğum planlanır.
Acil durumlarda eklampsi için magnezyum sülfat ve hava yolu güvenliği sağlanır. HELLP sendromunda stabilizasyon ve acil doğum, plasenta dekolmanında ise acil sezaryen gerekir.
Komplikasyonlar
Anne komplikasyonları arasında eklampsi, HELLP sendromu, inme, böbrek yetmezliği, karaciğer rüptürü, pulmoner ödem, yaygın damar içi pıhtılaşma ve ölüm sayılabilir. Bebek komplikasyonları olarak fetal büyüme kısıtlaması, prematüre doğum, oligohidramnios, plasenta dekolmanı, fetal distres ve ölü doğum görülebilir.
Önleme
Yüksek riskli kadınlarda düşük doz aspirin 12-16. haftadan başlanarak 36. haftaya kadar günde 81-150 mg kullanılabilir ve yüzde 10-20 risk azalması sağlar. Düşük kalsiyum alımı olanlarda kalsiyum takviyesi önerilebilir. Yaşam tarzı olarak gebelik öncesi ideal kiloya ulaşma, düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve düzenli gebelik takibi önemlidir.
Doğum Sonrası
Preeklampsi doğum sonrası 6 haftaya kadar gelişebilir. Postpartum preeklampsi belirtilerine dikkat edilmeli ve kan basıncı takibi sürdürülmelidir. Kalıcı hipertansiyon riski ve uzun vadede kardiyovasküler risk artışı göz önünde bulundurulmalıdır.
Kliniğimizde Preeklampsi Takibi
Op. Dr. Tamella Taghiyeva, riskli gebelik takibinde geniş deneyime sahiptir. Kliniğimizde risk değerlendirmesi ve tarama, düzenli kan basıncı ve idrar takibi, Doppler ultrason ile plasenta değerlendirmesi, profilaktik aspirin tedavisi, yakın fetal izlem, acil durum yönetimi ve doğum sonrası takip sunulmaktadır. Preeklampsi risk faktörleriniz varsa veya gebelikte yüksek tansiyon şikayetiniz varsa derhal başvurun; erken tanı ve tedavi anne ve bebek sağlığı için kritik öneme sahiptir.