HPV kaynaklı, tarama ile önlenebilir kanser türü.
Rahim Ağzı Kanseri (Serviks Kanseri) Nedir?
Rahim ağzı kanseri veya serviks kanseri, rahmin alt kısmında yer alan serviksin hücrelerinde başlayan kanser türüdür. Dünya genelinde kadınlarda dördüncü en sık görülen kanser olan serviks kanseri önemli bir halk sağlığı sorunudur. Ancak düzenli tarama ve HPV aşılaması ile büyük ölçüde önlenebilir ve erken evrede tedavi edilebilir bir kanserdir.
Serviks kanserinin neredeyse tamamı, yüzde 99'u Human Papilloma Virüs yani HPV enfeksiyonuyla ilişkilidir. HPV aşısı ve düzenli PAP smear taraması ile bu kanser önlenebilir. Erken tanı sağkalımı dramatik şekilde artırır.
Nedenler ve Risk Faktörleri
HPV enfeksiyonu serviks kanserinin temel nedenidir. Yüksek riskli HPV tipleri arasında 16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58 sayılabilir. HPV 16 ve 18 vakaların yüzde 70'inden sorumludur. Virüs cinsel yolla bulaşır ve çoğu enfeksiyon bağışıklık sistemi tarafından kendiliğinden temizlenir. Ancak kalıcı enfeksiyon kanser riskini artırır.
Diğer risk faktörleri arasında erken yaşta cinsel ilişki, çok sayıda cinsel partner, yüksek riskli partnere sahip olma, sigara kullanımı ve bağışıklık sistemi baskılanması özellikle HIV enfeksiyonu sayılabilir. Uzun süreli yani 5 yıldan fazla oral kontraseptif kullanımı, çok sayıda doğum, diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ve düzenli tarama yaptırmama da riski artırır.
Evreler
Prekanseröz lezyonlar kanser öncesi değişikliklerdir. CIN 1 hafif displazi, CIN 2 orta displazi ve CIN 3 ağır displazi veya karsinoma in situ olarak sınıflandırılır. Bu lezyonların erken tespiti ve tedavisi invaziv kanseri önler.
İnvaziv kanser evreleri FIGO sistemine göre belirlenir. Evre I'de kanser servikse sınırlıdır. Evre II'de serviks dışına yayılmış ancak pelvik duvara ulaşmamıştır. Evre III'te pelvik duvar veya alt vajinaya yayılım vardır ve böbrek etkilenmiş olabilir. Evre IV'te mesane, rektum veya uzak organlara yayılım söz konusudur.
Belirtiler
Erken evrede serviks kanseri genellikle belirti vermez ve tarama ile tespit edilir. İleri evrelerde kanama belirtileri ön plana çıkar. Cinsel ilişki sonrası kanama, adetler arası kanama, menopoz sonrası kanama ve anormal adet kanaması görülebilir.
Akıntı belirtileri olarak sulu ve kanlı akıntı, kötü kokulu akıntı ve artmış vajinal akıntı görülebilir. İleri evre belirtileri arasında pelvik ağrı, bel ve bacak ağrısı, bacaklarda şişlik, idrar yaparken ağrı veya kan, dışkılama sorunları, kilo kaybı ve yorgunluk yer alır.
Tanı ve Tarama
Tarama testleri arasında PAP smear servikal sitoloji ile anormal hücre tespiti, HPV testi yüksek riskli HPV DNA tespiti ve ko-test yani PAP smear ve HPV birlikte yer alır. Tarama önerileri yaşa göre değişir: 21-29 yaş arası 3 yılda bir PAP smear, 30-65 yaş arası 5 yılda bir ko-test veya 3 yılda bir PAP smear önerilir. 65 yaş üstünde önceki taramalar normalse tarama durdurulabilir.
Tanı prosedürleri olarak kolposkopi büyüteç altında serviks incelemesi, biyopsi doku örneği alınması, endoservikal küretaj kanal içinden örnek, LEEP veya LLETZ tanı ve tedavi amaçlı ve konizasyon koni biyopsi kullanılır. Evreleme tetkikleri olarak pelvik MRI, BT tarama, PET-BT ve gerekirse sistoskopi ile rektoskopi yapılır.
Tedavi
Prekanseröz lezyon tedavisinde CIN 1 genellikle izlenir çünkü çoğu kendiliğinden geriler. CIN 2-3 için LEEP, konizasyon, lazer ablasyon veya kriyoterapi uygulanır.
Erken evre tedavisinde yani Evre IA-IB1'de konizasyon mikro invaziv kanserde fertilite koruyucu olarak uygulanabilir. Trakelektomi serviks çıkarılırken rahmin korunmasını sağlar. Basit histerektomi Evre IA1'de, radikal histerektomi Evre IA2-IB1'de parametrium ile birlikte uygulanır. Pelvik lenfadenektomi lenf nodu değerlendirmesi için yapılır.
İleri evre tedavisinde Evre IB2 ve üzeri için kemoradyoterapi standart tedavidir. Eksternal radyoterapi brakiterapi ile kombine edilir. Sisplatin bazlı kemoterapi uygulanır. Tekrarlayan veya metastatik hastalıkta immünoterapi kullanılabilir.
Önleme
HPV aşısı en etkili korunma yöntemidir. İdeal başlangıç yaşı 9-14 arasıdır ve 26 yaşına kadar önerilir. HPV 16, 18 ve diğer yüksek riskli tiplere karşı yüzde 90'ın üzerinde koruma sağlar. Erkekler için de önerilir çünkü hem kendilerini hem partnerlerini korur.
Düzenli tarama yani PAP smear ve HPV testi erken tanı sağlar ve hayat kurtarır. Prekanseröz lezyonların tedavisi invaziv kanseri önler. Yaşam tarzı olarak sigara bırakma, güvenli cinsel ilişki ve sınırlı cinsel partner riski azaltır.
Tedavi Sonrası Takip
İlk 2 yılda 3-4 ayda bir kontrol, 3-5. yıllarda 6 ayda bir kontrol ve 5. yıldan sonra yılda bir kontrol önerilir. PAP smear ve HPV takibi, gerekirse görüntüleme ve semptom takibi yapılır.
Prognoz
Sağkalım evreye göre değişir. Evre I'de 5 yıllık sağkalım yüzde 90-95, Evre II'de yüzde 60-80, Evre III'te yüzde 40-50 ve Evre IV'te yüzde 15-20 civarındadır. Bu nedenle erken tanı kritik öneme sahiptir.
Kliniğimizde Serviks Kanseri Tarama ve Tedavisi
Op. Dr. Tamella Taghiyeva, servikal kanser tarama ve önleme konusunda geniş deneyime sahiptir. Kliniğimizde düzenli PAP smear ve HPV taraması, kolposkopik değerlendirme, prekanseröz lezyon tedavisi olarak LEEP ve konizasyon, HPV aşılama danışmanlığı, erken evrede cerrahi tedavi, multidisipliner yaklaşım ve uzun dönem takip programları sunulmaktadır. Düzenli jinekolojik muayene ve tarama için randevu alın; erken tanı ve HPV aşısı ile serviks kanseri önlenebilir.