Yumurtalık Kisti Tedavisi

Yumurtalık Kisti Nedir?

Yumurtalık kisti (over kisti), yumurtalıklar üzerinde veya içinde oluşan sıvı dolu keseciklerdir. Kadınların üreme döneminde son derece yaygın görülen over kistlerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur (benign) ve kendiliğinden kaybolur. Ancak bazı kistler büyüyebilir, semptom verebilir, komplikasyonlara yol açabilir veya nadiren kanser şüphesi taşıyabilir ve bu durumlar tedavi gerektirir.

Yumurtalık kisti tedavisi, kistin türüne, boyutuna, belirtilerine ve hastanın yaşına göre izlem, ilaç tedavisi veya cerrahi olabilir. Cerrahi gereken durumlarda minimal invaziv yöntemler (laparoskopi) tercih edilmektedir. Üreme çağındaki kadınların yaklaşık %10-20'sinde bir noktada over kisti tanısı konmaktadır.

Yumurtalık kistlerinin çoğu menstrüel döngü ile ilişkili fonksiyonel kistlerdir ve herhangi bir müdahale gerektirmeden 1-3 ay içinde kendiliğinden geriler. Ancak patolojik kistler, büyük kistler veya komplikasyon riski taşıyan kistler dikkatli değerlendirme ve uygun tedavi gerektirir.

Yumurtalık Kisti Türleri

Fonksiyonel Kistler

En yaygın görülen, genellikle zararsız ve geçici kistlerdir. Normal adet döngüsünün bir parçası olarak oluşurlar:

Folikül Kisti

• Yumurtlama gerçekleşmediğinde folikül büyümeye devam eder
• En sık görülen kist türü (fonksiyonel kistlerin %80'i)
• Genellikle 1-3 ayda kendiliğinden kaybolur
• Nadiren 6 cm'den büyük olur
• Genellikle tek taraflı ve ağrısız
• Adet düzensizliğine neden olabilir

Korpus Luteum Kisti

• Yumurtlama sonrası korpus luteumda sıvı veya kan birikimi
• Gebeliğin erken döneminde sık görülür
• Çoğu kendiliğinden geriler
• Kanama riski (hemorajik kist)
• Pelvik ağrıya neden olabilir
• Rüptür riski taşır

Teka-Lutein Kistleri

• hCG stimülasyonuna bağlı
• Çoğul gebelik veya gestasyonel trofoblastik hastalıkta
• IVF tedavisi sonrası görülebilir
• İki taraflı, çok sayıda kist
• hCG düşünce kendiliğinden geriler

Patolojik Kistler (Neoplastik Kistler)

Dermoid Kist (Matür Kistik Teratom)

• Germ hücrelerinden köken alır
• Saç, deri, diş, yağ dokusu, kıkırdak içerebilir
• Genellikle genç kadınlarda görülür (20-40 yaş)
• Yavaş büyür, nadiren kanserleşir (%1-2)
• Torsiyon riski yüksek (ağır içerik nedeniyle)
• %10-15 oranında iki taraflı olabilir
• Rüptürde kimyasal peritonit riski
• Kendiliğinden kaybolmaz, cerrahi gerektirir

Endometrioma (Çikolata Kisti)

• Endometriozis kaynaklı kist
• Koyu kahverengi, eski kan içerir (çikolata görünümü)
• Ağrı ve infertilitenin önemli nedeni
• Tekrarlama eğilimi yüksek
• Adet sırasında ağrı artışı karakteristik
• Over rezervini olumsuz etkileyebilir
• Pelvik yapışıklıklara neden olur

Müsinöz Kistadenom

• Jelatinimsi mukus içerir
• Büyük boyutlara ulaşabilir (20-30 cm)
• Genellikle tek taraflı
• Malignite riski düşük (%5-10)
• Çok gözeli yapı gösterebilir
• Rüptürde psödomiksoma peritonei riski

Seröz Kistadenom

• Berrak, seröz sıvı içerir
• Daha küçük kalma eğilimi
• İki taraflı olabilir (%20-25)
• Malignite riski müsinöz tipe göre daha yüksek
• Papiller projeksiyonlar içerebilir

Polikistik Overler

• Çok sayıda küçük folikül (2-9 mm)
• Polikistik over sendromu (PCOS) ile ilişkili
• Hormonal dengesizlik belirtileri
• Oligomenore veya amenore
• Hiperandrojenizm bulguları
• İnsülin direnci sık eşlik eder

Yumurtalık Kisti Belirtileri

Küçük kistlerin çoğu belirti vermez ve rutin kontrollerde tesadüfen tespit edilir. Büyük veya komplike kistlerde çeşitli semptomlar ortaya çıkabilir:

Genel Belirtiler

• Pelvik veya karın alt bölgesinde ağrı veya dolgunluk hissi
• Şişkinlik ve karın gerginliği
• Karında basınç veya ağırlık hissi
• Adet düzensizlikleri (erken veya geç adet)
• Ağrılı adet (dismenore)
• Cinsel ilişkide ağrı (derin disparoni)
• Mide bulantısı
• İştah değişiklikleri veya çabuk doyma hissi

Bası Belirtileri (Büyük Kistlerde)

• Sık idrara çıkma (mesane basısı)
• İdrar tutamama veya acil idrara çıkma hissi
• Kabızlık (rektum basısı)
• Bel ve bacak ağrıları (sinir basısı)
• Karın çevresinde artış

Acil Durumlar - Derhal Tıbbi Yardım Gerektirir

• Torsiyon (burulma): Ani başlayan şiddetli tek taraflı ağrı, bulantı, kusma, terleme
• Rüptür (yırtılma): Ani keskin ağrı, karın içi kanama, baş dönmesi, bayılma
• Enfeksiyon: Ateş, hassasiyet, vajinal akıntı değişikliği
• Hemorajik kist: Kist içine kanama, akut ağrı

Yumurtalık Kisti Tanısı

Fizik Muayene

• Pelvik muayene ile ele gelen kitle
• Hassasiyet değerlendirmesi
• Karın muayenesi

Ultrasonografi

İlk basamak ve en önemli tanı yöntemidir:

• Transvajinal ultrason daha detaylı görüntü sağlar
• Transabdominal ultrason ile genel değerlendirme
• Kist boyutu, yapısı, içeriği değerlendirilir
• Basit/kompleks ayrımı yapılır
• Solid komponent, papiller yapılar, septalar aranır
• Doppler ile kan akımı değerlendirilir
• IOTA kuralları ile malignite riski belirlenir

Tümör Belirteçleri

• CA-125: Epitelyal over kanseri belirteci (postmenopozda daha değerli)
• AFP (Alfa-fetoprotein): Germ hücreli tümörlerde
• hCG: Gebelik ve bazı tümörlerde
• LDH: Disgerminom
• HE4: Over kanseri belirteci
• ROMA skoru: CA-125 ve HE4 kombinasyonu

MRI (Manyetik Rezonans Görüntüleme)

• Kompleks kistlerde ek değerlendirme
• Dermoid kist tanısında çok değerli
• Malignite şüphesinde karakterizasyon
• Endometrioma tanısında yardımcı
• Cerrahi planlama için detay sağlar

RMI (Risk Malignite İndeksi)

• Menopoz durumu, ultrason bulguları ve CA-125 ile hesaplanır
• Kanser riskini objektif olarak değerlendirir
• Cerrahi planlamayı yönlendirir
• RMI > 200 yüksek risk gösterir

Yumurtalık Kisti Tedavi Yaklaşımları

İzlem (Bekle ve Gör)

Şu durumlarda aktif izlem tercih edilir:

• Küçük, basit görünümlü kistler (< 6 cm)
• Fonksiyonel kist düşünülen vakalar
• Asemptomatik hastalar
• Üreme çağındaki kadınlar
• 6-12 hafta sonra kontrol ultrason ile takip
• Tümör belirteçleri normalse izlem devam edebilir

Medikal Tedavi

• Doğum kontrol hapları: Yeni fonksiyonel kist oluşumunu önler
• Ağrı kesiciler (NSAİİ): Semptomatik rahatlama
• Hormonal tedavi: Endometriomada gerileme sağlayabilir
• Not: Medikal tedavi mevcut kistleri küçültmez

Cerrahi Tedavi Endikasyonları

Cerrahi şu durumlarda önerilir:

• Büyük kistler (6-8 cm üzeri)
• Semptomatik kistler (ağrı, bası)
• Kompleks veya solid komponent içeren kistler
• Postmenopozal kadınlarda persistan kistler
• Büyüyen veya 3 ayda gerilemeyen kistler
• Malignite şüphesi (yüksek CA-125, kompleks yapı)
• Akut komplikasyonlar (torsiyon, rüptür)
• Dermoid kist (kendiliğinden kaybolmaz)
• İnfertilite ile ilişkili endometrioma

Cerrahi Yöntemler

Laparoskopik Kistektomi

En sık tercih edilen minimal invaziv yöntemdir:

• Kist çıkarılır, yumurtalık dokusu korunur
• Küçük kesiler (0.5-1 cm), minimal invaziv
• Hızlı iyileşme ve işe dönüş
• Fertilite koruyucu yaklaşım
• Kısa hastane yatışı (günübirlik veya 1 gece)
• Daha az ağrı ve yapışıklık riski
• Kozmetik açıdan üstün

Laparoskopik Ooferektomi

• Yumurtalığın tamamen çıkarılması
• Büyük veya şüpheli kistlerde
• Postmenopozal kadınlarda tercih edilebilir
• Karşı yumurtalık korunur (unilateral)
• Over rezervi düşük hastalarda dikkatli karar

Laparotomi (Açık Cerrahi)

• Çok büyük kistlerde (> 15-20 cm)
• Malignite şüphesi yüksekse
• Evreleme cerrahisi gerektiğinde
• Onkolojik cerrahi prensipleri uygulanır

Laparoskopik Kistektomi Nasıl Yapılır?

Ameliyat Öncesi Hazırlık

• Ultrason ve gerekirse MRI ile kistin detaylı değerlendirmesi
• Tümör belirteçleri kontrolü
• Tam kan sayımı ve koagülasyon testleri
• Anestezi değerlendirmesi
• Ameliyat öncesi 6-8 saat oruç
• Tromboz profilaksisi planlaması

Cerrahi Aşamalar

• Genel anestezi uygulanır
• Küçük kesilerle (trokarlar) karın içine girilir
• Kamera ve cerrahi aletler yerleştirilir
• Kist değerlendirilir, şüpheli ise frozen section incelemesi
• Kist duvarı ile yumurtalık dokusu dikkatli bir şekilde ayrılır
• Kist bütün olarak veya aspire edilerek çıkarılır
• Yumurtalık dokusu mümkün olduğunca korunur
• Kanama kontrolü (bipolar koagülasyon)
• Kist endobag içinde çıkarılır (kontaminasyon önleme)
• Patolojik incelemeye gönderilir

İşlem Süresi

• 30-90 dakika (kist boyutu ve türüne göre)
• İki taraflı kistlerde daha uzun sürebilir

Hastanede Kalış

• Genellikle günübirlik veya 1 gece yatış
• Komplikasyonsuz vakalarda erken taburculuk

Ameliyat Sonrası İyileşme

İlk Hafta

• Hafif karın ağrısı ve şişkinlik (normal)
• Omuz ağrısı olabilir (CO2 gazına bağlı)
• Hafif vajinal kanama veya lekelenme
• Ağrı kesici kullanımı
• Hafif ev içi aktiviteler
• Bol sıvı tüketimi

2-4 Hafta

• Normal aktivitelere kademeli dönüş
• İşe dönüş (masa başı: 1 hafta, fiziksel iş: 2-3 hafta)
• Hafif egzersiz (2 hafta sonra)
• Cinsel ilişki (2-4 hafta sonra)
• Araba kullanma (1-2 hafta sonra)

Ameliyat Riskleri ve Komplikasyonlar

• Kanama: Genellikle minimal, nadiren transfüzyon
• Enfeksiyon: Antibiyotik profilaksisi ile önlenir
• Organ yaralanması: Bağırsak, mesane, damar (nadir)
• Yumurtalık dokusunun zarar görmesi: Over rezervi azalabilir
• Yapışıklık oluşumu: Gelecek cerrahileri zorlaştırabilir
• Kist nüksü: Özellikle endometriomalarda yüksek
• Yumurtalık kaybı: Nadir, kontrol edilemeyen kanamada
• Açık cerrahiye geçiş: Gerektiğinde güvenlik için

Özel Durumlar

Gebelikte Over Kisti

• İlk trimesterde korpus luteum kistleri sık görülür
• Çoğu kendiliğinden 16-20. haftaya kadar geriler
• Torsiyon veya büyük kistlerde cerrahi gerekebilir
• İdeal zamanlama: İkinci trimester (14-20. hafta)
• Laparoskopi güvenle uygulanabilir

Endometrioma (Çikolata Kisti) Tedavisi

• Laparoskopik kistektomi standart tedavi
• Over rezervini koruma önceliği (dikkatli diseksiyon)
• Tekrarlama riski yüksek (%20-40)
• İnfertilite tedavisi planlanmalı
• Postoperatif hormonal tedavi nüksü azaltır
• Cerrahi öncesi AMH kontrolü önerilir

Dermoid Kist (Teratom)

• Kendiliğinden kaybolmaz, cerrahi gerektirir
• Torsiyon riski nedeniyle erken cerrahi önerilir
• Kist rüptüründe kimyasal peritonit riski
• Endobag içinde çıkarılması önemli
• Nüks oranı düşük

Sık Sorulan Sorular

Her kist ameliyat mı gerektirir?

Hayır, küçük fonksiyonel kistlerin çoğu kendiliğinden 1-3 ay içinde kaybolur. Büyük, semptomatik, persistan veya şüpheli kistler cerrahi gerektirir.

Kist ameliyatı sonrası gebe kalabilir miyim?

Evet, kistektomi yumurtalığı korur ve fertiliteyi genellikle etkilemez. İyileşmeden birkaç ay sonra gebelik planlanabilir. Endometriomalarda over rezervi düşebilir.

Kistler tekrarlar mı?

Fonksiyonel kistler tekrarlayabilir. Endometrioma nüks riski yüksektir (%20-40). Dermoid kistler aynı yumurtalıkta nadiren tekrarlar, ancak karşı tarafta görülebilir.

Yumurtalığım alınırsa ne olur?

Tek yumurtalık hormon üretimi ve yumurtlama için yeterlidir. Karşı yumurtalık sağlamsa normal adet döngüsü ve gebelik mümkündür.

Kist kanser olabilir mi?

Üreme çağındaki kadınlarda over kistlerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Ancak postmenopozal kadınlarda veya şüpheli bulgular varsa malignite riski değerlendirilmelidir.

Kliniğimizde Yumurtalık Kisti Tedavisi

Op. Dr. Tamella Taghiyeva, yumurtalık kisti tanı ve tedavisinde geniş deneyime sahiptir. Minimal invaziv cerrahi yaklaşım ve fertilite koruyucu teknikler öncelikli olarak uygulanmaktadır.

Sunduğumuz hizmetler:

• Kapsamlı ultrason değerlendirmesi
• Tümör belirteçleri takibi
• Laparoskopik kistektomi
• Fertilite koruyucu cerrahi
• Minimal invaziv yaklaşım
• Dikkatli patolojik değerlendirme
• Düzenli takip programları
• Endometrioma tedavisi

Yumurtalık kisti tanısı aldıysanız veya şüpheniz varsa randevu alabilirsiniz. Sizin için en uygun tedavi yöntemini birlikte belirleyelim. Kliniğimizde her hasta bireysel olarak değerlendirilmekte ve kişiye özel tedavi planı oluşturulmaktadır.