Hormonal dengesizlik ve adet düzensizliği.
Polikistik Over Sendromu (PCOS) Nedir?
Polikistik Over Sendromu, üreme çağındaki kadınların yüzde 6-15'ini etkileyen en yaygın endokrin bozukluktur. PCOS, yumurtalıklarda çok sayıda küçük kist oluşumu, adet düzensizlikleri, yüksek androjen seviyeleri ve metabolik sorunlarla karakterize kompleks bir sendromdur. Bu hastalık sadece üreme sistemiyle sınırlı değildir; metabolik sendrom, tip 2 diyabet, kardiyovasküler hastalıklar ve endometrium kanseri riskini artıran sistemik bir durumdur.
Erken tanı ve yaşam tarzı değişiklikleri ile komplikasyonlar önemli ölçüde önlenebilir. PCOS kronik bir durum olsa da uygun yönetim ile kadınlar sağlıklı bir yaşam sürdürebilir ve gebe kalabilir.
PCOS Nedenleri
Kesin neden bilinmemekle birlikte çoklu faktörler rol oynar. Hormonal faktörler arasında en önemlisi insülin direncidir ve PCOS'lu kadınların yüzde 70-80'inde mevcuttur. İnsülin direnci yumurtalıklarda androjen üretimini artırır ve ovülasyonu bozar. Yüksek LH ve düşük veya normal FSH seviyeleri karakteristiktir. Düşük SHBG düzeyleri serbest androjen artışına yol açar.
Genetik faktörler de önemli rol oynar. Ailede PCOS öyküsü riski 2-3 kat artırır ve anne veya kız kardeşte PCOS varlığı özellikle dikkat çekicidir. Çevresel faktörler arasında obezite, fazla kilo, sedanter yaşam tarzı, yüksek glisemik indeksli beslenme ve endokrin bozucu kimyasallar sayılabilir.
Tanı Kriterleri
Rotterdam kriterleri tanıda kullanılır. Düzensiz veya hiç adet görmeme, klinik veya biyokimyasal hiperandrojenizm ve ultrasonda polikistik over görünümü olmak üzere üç kriterden en az ikisinin varlığı tanı koydurur. Ultrasonda her overde 12 veya daha fazla folikül veya over hacminin 10 ml'yi aşması polikistik görünüm olarak değerlendirilir. Tanı konmadan önce tiroid hastalığı, hiperprolaktinemi ve konjenital adrenal hiperplazi gibi diğer nedenler ekarte edilmelidir.
PCOS Belirtileri
Adet düzensizlikleri hastalığın en belirgin özelliğidir. Oligomenore yani 35 günden uzun döngüler veya amenore yani 3 aydan fazla adet görmeme sık görülür. Düzensiz kanamalar ve ağır veya uzun süren adet de olabilir.
Androjen fazlalığı belirtileri oldukça rahatsız edici olabilir. Hirsutizm, yani yüz, göğüs, karın ve sırtta erkek tipi kıllanma en sık görülen bulgudur. Akne özellikle çene ve çene hattında belirgindir. Androjenik alopesi erkek tipi saç dökülmesidir. Sebore yani yağlı cilt ve akantozis nigrikans yani koltuk altı ve boyunda koyu renk deri de androjen fazlalığına işaret eder.
Metabolik belirtiler arasında kilo alma ve zor verme, özellikle karın bölgesinde yağlanma, yorgunluk ve tatlı isteği sayılabilir. Üreme sorunları da sıktır; anovülasyona bağlı infertilite, tekrarlayan düşükler ve gebelik komplikasyonları görülebilir. Psikolojik olarak depresyon, anksiyete, düşük özgüven ve yeme bozuklukları PCOS'lu kadınlarda daha sık görülür.
Tanı
Öykü ve fizik muayenede adet öyküsü detaylı alınır, hirsutizm skoru hesaplanır, vücut kitle indeksi ve bel çevresi ölçülür, kan basıncı değerlendirilir. Laboratuvar testleri olarak hormon paneli, androjen seviyeleri, tiroid fonksiyonları, prolaktin ve metabolik panel istenir. Pelvik ultrason ile polikistik over görünümü ve endometrium kalınlığı değerlendirilir.
Tedavi
Yaşam tarzı değişiklikleri tedavinin temel taşıdır. Yüzde 5-10 kilo kaybı bile belirtileri önemli ölçüde düzeltebilir. Düşük glisemik indeksli diyet ve karbonhidrat kısıtlaması insülin direncini azaltır. Haftada en az 150 dakika düzenli egzersiz önerilir. Sigara ve alkol bırakılmalıdır.
Adet düzensizliği tedavisinde kombine oral kontraseptifler hem düzenli adet sağlar hem de androjenleri baskılar. Siklik progesteron veya hormonal spiral endometrium koruması için kullanılabilir.
Hiperandrojenizm tedavisinde anti-androjenler, finasterid, eflornithin krem ve lazer epilasyon gibi seçenekler mevcuttur. İnsülin direnci tedavisinde metformin insülin duyarlılığını artırır. İnositol doğal bir takviye olarak kullanılabilir.
İnfertilite tedavisinde letrozol ovülasyon indüksiyonunda ilk tercihtir. Klomifen sitrat klasik ovülasyon ilacıdır. Dirençli vakalarda gonadotropinler veya IVF düşünülebilir. Laparoskopik over drilling seçilmiş vakalarda uygulanabilir.
Komplikasyonlar
Metabolik komplikasyonlar arasında tip 2 diyabet, metabolik sendrom, dislipidemi, kardiyovasküler hastalıklar ve yağlı karaciğer hastalığı sayılabilir. Üreme komplikasyonları olarak infertilite, gestasyonel diyabet, preeklampsi, erken doğum ve düşük görülebilir. Anovülasyona bağlı endometrium kanseri riski artmıştır. Uyku apnesi, depresyon ve anksiyete de diğer komplikasyonlar arasındadır.
PCOS ve Gebelik
Tedavi ile çoğu kadın gebe kalabilir. Gebelik öncesi kilo vermek başarı şansını artırır. Gebelikte yakın takip gerekir çünkü gestasyonel diyabet ve preeklampsi riski artmıştır. Düzenli glukoz taraması yapılmalıdır.
Takip
Düzenli jinekolojik muayene, yıllık metabolik değerlendirme, glukoz tolerans testi, lipid profili, endometrium takibi ve kilo izlemi PCOS yönetiminin önemli bileşenleridir. Yaşam boyu takip önemlidir çünkü menopozda adet düzensizliği sona erse de metabolik sorunlar devam edebilir.
Kliniğimizde PCOS Tedavisi
Op. Dr. Tamella Taghiyeva, PCOS tanı ve tedavisinde geniş deneyime sahiptir. Kliniğimizde kapsamlı hormonal değerlendirme, metabolik tarama, bireyselleştirilmiş tedavi planları, yaşam tarzı danışmanlığı, fertilite tedavisi ve uzun dönem takip programları sunulmaktadır. PCOS belirtileriniz varsa erken tanı ve tedavi için randevu alın.