Şiddetli gebelik bulantısı ve kusması.
Hiperemezis Gravidarum Nedir?
Hiperemezis gravidarum gebelikte görülen şiddetli ve inatçı bulantı-kusma durumudur. Normal gebelik bulantısından çok daha ağır olan bu durum dehidratasyon, kilo kaybı ve elektrolit dengesizliğine yol açar. Tüm gebeliklerin yüzde 0.5-2'sinde görülen hiperemezis, hastaneye yatış gerektiren en yaygın gebelik komplikasyonlarından biridir.
Normal gebelik bulantısı gebelerin yüzde 70-80'inde görülür, 6-12. haftalarda pik yapar, genellikle 12-16. haftada azalır, günlük aktiviteleri az etkiler ve kilo kaybı olmaz veya minimaldir. Hiperemezis gravidarum ise şiddetli ve inatçı bulantı-kusma, gebelik öncesi kilonun yüzde 5'inden fazla kayıp, dehidratasyon, ketonüri, elektrolit dengesizliği ve günlük yaşamda ciddi bozulma ile karakterizedir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Kesin neden bilinmemekle birlikte hormonal faktörler önemli rol oynar. Yüksek hCG seviyeleri, östrojen yüksekliği, tiroid hormon değişiklikleri ve progesteron etkisi hiperemezis gelişimine katkıda bulunur.
Risk faktörleri arasında önceki gebelikte hiperemezis öyküsü ile yüzde 15-20 tekrar riski, aile öyküsü, çoğul gebelik, molar gebelik, ilk gebelik, obezite, kız bebek gebeliği, migren öyküsü, hareket hastalığı ve Helicobacter pylori enfeksiyonu sayılabilir.
Belirtiler
Ana belirtiler günde 3'ten fazla kusma, sürekli bulantı, yemek ve içecek alamama ve gebelik öncesi kilonun yüzde 5'inden fazla kayıptır. Dehidratasyon belirtileri olarak koyu renkli idrar, az idrara çıkma, kuru ağız ve cilt, baş dönmesi, halsizlik ve hızlı kalp atımı görülür.
Ağır vakalarda konfüzyon, kas güçsüzlüğü, sayıklama ve görme sorunları ortaya çıkabilir. Görme sorunları B1 vitamini eksikliğine bağlı Wernicke ensefalopatisinin belirtisi olabilir ve acil müdahale gerektirir.
Tanı
Klinik değerlendirmede kusma sıklığı ve şiddeti, kilo kaybı miktarı, dehidratasyon bulguları ve beslenme durumu değerlendirilir. Laboratuvar testleri olarak idrar analizi ile ketonlar ve dansite, elektrolitler olarak sodyum ve potasyum, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri, tiroid fonksiyon testleri ve tam kan sayımı istenir.
Ultrason ile fetal canlılık, çoğul gebelik ve molar gebelik ekartasyonu yapılır. İdrar yolu enfeksiyonu, gastroenterit, pankreatit, apandisit, safra kesesi hastalıkları, molar gebelik ve hipertiroidizm ekarte edilmelidir.
Tedavi
Hafif vakalarda ayaktan tedavi uygulanır. Yaşam tarzı değişiklikleri olarak küçük ve sık öğünler, kuru gıdalar olarak kraker ve tost, soğuk içecekler, yağlı ve baharatlı yiyeceklerden kaçınma, kokulardan uzak durma, yatak kenarında atıştırmalık bulundurma ve yeterli dinlenme önerilir. Oral ilaçlar olarak B6 vitamini yani piridoksin, doksilamin, zencefil preparatları ve antihistaminikler kullanılabilir.
Orta-ağır vakalarda hastane tedavisi gerekir. IV sıvı tedavisi ile dehidratasyon düzeltilir, elektrolit replasmanı yapılır ve tiamin yani B1 vitamini eklenir. IV antiemetikler olarak ondansetron, metoklopramid, proklorperazin ve prometazin uygulanır. Ağır vakalarda total parenteral nütrisyon, kortikosteroidler son seçenek olarak ve nazogastrik tüp ile beslenme gerekebilir.
Komplikasyonlar ve Prognoz
Anne komplikasyonları arasında dehidratasyon, elektrolit dengesizliği, malnutrisyon, B1 eksikliğine bağlı Wernicke ensefalopatisi, özofagus yırtığı olarak Mallory-Weiss, nadir olarak pnömotoraks, depresyon ve anksiyete ile venöz tromboembolizm sayılabilir. Bebek komplikasyonları ağır vakalarda düşük doğum ağırlığı, prematüre doğum ve gestasyonel yaşa göre küçük bebek olabilir.
Çoğu vakada 20. haftaya kadar düzelme görülür. Yüzde 10-20'sinde belirtiler tüm gebelik boyunca devam eder. Uygun tedavi ile iyi sonuçlar alınır ancak gelecek gebeliklerde tekrar riski vardır.
Kliniğimizde Hiperemezis Tedavisi
Op. Dr. Tamella Taghiyeva, gebelikte bulantı-kusma yönetiminde geniş deneyime sahiptir. Kliniğimizde kapsamlı değerlendirme, dehidratasyon tedavisi, IV sıvı ve ilaç tedavisi, beslenme danışmanlığı, fetal takip ve psikolojik destek sunulmaktadır. Şiddetli bulantı-kusma yaşıyorsanız erken başvurun; etkili tedavi mevcuttur.