Korunma Yöntemleri

Korunma Yöntemleri Nedir?

Korunma yöntemleri (kontrasepsiyon), istenmeyen gebeliklerin önlenmesi amacıyla kullanılan yöntem ve araçlardır. Modern tıp, kadınlara ve çiftlere çeşitli kontrasepsiyon seçenekleri sunmaktadır. Her yöntemin kendine özgü avantajları, dezavantajları ve etkinlik oranları bulunmaktadır. Aile planlaması, kadın sağlığının ve üreme haklarının önemli bir bileşenidir.

Doğru korunma yönteminin seçimi, bireyin yaşam tarzı, sağlık durumu, gelecek gebelik planları ve kişisel tercihlerine bağlıdır. Uzman bir jinekolog ile yapılacak detaylı görüşme, en uygun yöntemi belirlemenizde kritik öneme sahiptir. Hiçbir yöntem herkese uygun değildir; bireyselleştirilmiş yaklaşım şarttır.

İstenmeyen gebelikler hem bireysel hem de toplumsal düzeyde önemli sonuçlara yol açabilir. Etkili kontrasepsiyon, kadınların eğitim ve kariyer hedeflerine ulaşmasını, ekonomik bağımsızlıklarını ve sağlıklı aile planlamasını destekler. Bu nedenle doğru ve güvenilir korunma yöntemi bilgisine erişim herkesin hakkıdır.

Korunma Yöntemleri Sınıflandırması

Hormonal Yöntemler

Hormonlar kullanarak gebeliği önleyen yöntemler en yaygın kullanılan kontrasepsiyon türüdür:

• Kombine doğum kontrol hapları (östrojen + progestin)
• Sadece progestin içeren haplar (mini pil)
• Hormonal yamalar (transdermal)
• Vajinal halkalar
• Enjektabl kontraseptifler (3 aylık iğne)
• Hormonal spiral (IUS - intrauterin sistem)
• Deri altı implantlar

Bariyer Yöntemleri

Sperm ve yumurtanın fiziksel olarak buluşmasını engelleyen yöntemler:

• Erkek prezervatifi (kondom)
• Kadın prezervatifi
• Diyafram
• Servikal kap
• Spermisidler (köpük, jel, fitil)
• Kontraseptif sünger

Rahim İçi Araçlar (RİA)

Rahim içine yerleştirilen uzun etkili kontrasepsiyon araçları:

• Bakırlı spiral (IUD - intrauterin device)
• Hormonal spiral (IUS - intrauterin system)

Kalıcı Yöntemler (Cerrahi Sterilizasyon)

Geri dönüşü zor veya imkansız olan kalıcı yöntemler:

• Tüp ligasyonu (kadın kısırlaştırması)
• Vazektomi (erkek kısırlaştırması)

Doğal Yöntemler

Hormon veya araç kullanmadan doğurganlık döngüsüne dayalı yöntemler:

• Takvim yöntemi (Ogino-Knaus)
• Bazal vücut ısısı takibi
• Servikal mukus yöntemi (Billings)
• Sempto-termal yöntem
• Geri çekme (coitus interruptus)
• Emzirme amenoresi yöntemi (LAM)

Hormonal Korunma Yöntemleri

Kombine Doğum Kontrol Hapları

Östrojen ve progestin içeren günlük haplar en yaygın kullanılan hormonal yöntemdir:

• Etkinlik: Mükemmel kullanımda %99.7, tipik kullanımda %91
• Nasıl çalışır: Yumurtlamayı engeller, rahim ağzı mukusunu kalınlaştırır, rahim iç tabakasını inceltir
• Avantajları: Adet düzeni sağlar, daha az ve ağrısız kanama, akne tedavisi, yumurtalık kisti riskini azaltır
• Dezavantajları: Günlük alınması gerekir, bazı kadınlarda yan etkiler (bulantı, meme hassasiyeti)
• Kontrendikasyonlar: 35 yaş üstü sigara içenler, auralı migren, tromboz öyküsü, kontrol edilmeyen hipertansiyon

Sadece Progestin İçeren Haplar (Mini Pil)

Östrojen içermeyen, sadece progestin içeren haplar belirli durumlar için idealdir:

• Östrojen kontrendikasyonu olan kadınlarda güvenle kullanılabilir
• Emzirme döneminde güvenli ve anne sütünü etkilemez
• Her gün aynı saatte (3 saat içinde) alınmalıdır
• Atlama durumunda etkinlik düşer, yedek yöntem gerekir
• Düzensiz kanamaya neden olabilir

Hormonal Yamalar (Transdermal Patch)

Cilt üzerine yapıştırılan ve hormon salgılayan yamalar:

• Haftalık uygulama: 3 hafta yama + 1 hafta yamasız dönem
• Karın, kalça, üst kol veya sırta yapıştırılır
• Etkinlik haplarla benzerdir
• Günlük hatırlama gerektirmez
• Su ve egzersizde yerinde kalır
• Cilt reaksiyonlarına neden olabilir

Vajinal Halka (NuvaRing)

Vajina içine yerleştirilen esnek, hormon salgılayan halka:

• 3 hafta vajina içinde kalır, 1 hafta çıkarılır (adet dönemi)
• Kadın tarafından kolayca yerleştirilebilir ve çıkarılabilir
• Düşük doz hormon salınımı sağlar
• Cinsel ilişkiyi etkilemez
• Hafif vajinal akıntı veya rahatsızlık olabilir

Enjektabl Kontraseptifler (Depo-Provera)

3 ayda bir uygulanan progestin enjeksiyonu:

• 12 haftalık koruma sağlar
• Yüksek etkinlik (%99+)
• Günlük veya haftalık hatırlama gerektirmez
• Emzirme döneminde kullanılabilir
• Düzensiz kanama veya amenore (adet kesilmesi) yapabilir
• Kesilmeden sonra doğurganlığın geri dönmesi gecikebilir

Deri Altı İmplantlar (Nexplanon/Implanon)

Üst kolun iç kısmına yerleştirilen çubuk şeklinde implant:

• 3 yıla kadar kesintisiz koruma sağlar
• En etkili yöntemlerden biri (%99.95)
• Lokal anestezi ile yerleştirilir ve çıkarılır
• Emzirme döneminde güvenli
• Düzensiz kanama en sık yan etkidir
• Çıkarıldıktan sonra hızla doğurganlık geri döner

Rahim İçi Araçlar (Spiraller)

Bakırlı Spiral (IUD)

Hormonsuz, uzun etkili rahim içi araç:

• Etkinlik: %99'un üzerinde
• Süre: 5-10 yıla kadar koruma
• Nasıl çalışır: Bakır sperm hareketini engeller ve döllemeyi önler
• Avantajları: Hormonsuz, uzun süreli, ekonomik, emzirmede güvenli
• Dezavantajları: Adet kanamalarını artırabilir, kramplar olabilir
• Acil kontrasepsiyon: İlişkiden sonra 5 gün içinde takılırsa acil kontrasepsiyon olarak da kullanılabilir

Hormonal Spiral (IUS - Mirena, Kyleena)

Progestin (levonorgestrel) salgılayan rahim içi sistem:

• Etkinlik: %99.8
• Süre: 3-5 yıla kadar (modele göre değişir)
• Avantajları: Adet kanamasını azaltır, ağrılı adetleri hafifletir
• Dezavantajları: İlk aylarda düzensiz kanama
• Ek kullanım: Endometriyozis ve ağır adet kanamalarının tedavisinde

Bariyer Yöntemleri

Erkek Prezervatifi (Kondom)

En yaygın kullanılan bariyer yöntemidir:

• Etkinlik: Mükemmel kullanımda %98, tipik kullanımda %85
• Avantajları: Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan (CYBH) korur, kolay erişilebilir, ucuz
• Dezavantajları: Her ilişkide kullanılmalı, lateks alerjisi olabilir
• Dikkat: Doğru boyut ve kullanım önemlidir

Kadın Prezervatifi

Kadın tarafından kullanılan bariyer yöntemi:

• Vajina içine yerleştirilir
• Lateks olmayanlar için alternatif (poliüretan)
• CYBH koruması sağlar
• Erkek prezervatifine göre daha az etkin

Diyafram ve Servikal Kap

Rahim ağzını kapatan bariyer araçları:

• Spermisit ile birlikte kullanılmalıdır
• İlişkiden önce yerleştirilir, sonra en az 6 saat kalmalıdır
• Hekim tarafından uygun boyut belirlenmeli
• Tek başına etkinliği sınırlıdır

Kalıcı Yöntemler (Sterilizasyon)

Tüp Ligasyonu (Kadın Sterilizasyonu)

Fallop tüplerinin bağlanması veya kesilmesi:

• Kalıcı ve geri dönüşü zor bir yöntemdir
• Laparoskopik veya mini-laparotomi ile yapılabilir
• %99.5 üzerinde etkinlik
• Hormonal değişiklik yapmaz
• Sadece aile planlamasını kesinlikle tamamlamış kadınlar için önerilir

Vazektomi (Erkek Sterilizasyonu)

Erkeklerde sperm kanallarının kesilmesi:

• Lokal anestezi ile yapılan kısa bir işlem
• Kadın sterilizasyonundan daha basit ve güvenli
• İşlemden sonra bir süre yedek yöntem gerekir
• Cinsel fonksiyonu etkilemez

Doğal Aile Planlaması Yöntemleri

Takvim (Ritim) Yöntemi

Doğurgan günlerin hesaplanması ve bu dönemde kaçınma:

• Düzenli adet döngüsü gerektirir
• Tipik kullanımda etkinliği düşüktür (%76)
• Hiçbir yan etkisi yoktur
• Düzenli takip ve disiplin gerektirir

Bazal Vücut Isısı Takibi

Yumurtlama dönemini tespit etmek için sabah ısısının ölçülmesi:

• Yumurtlamadan sonra vücut ısısı hafifçe yükselir
• Günlük tutarlı ölçüm gerektirir
• Hastalık veya uykusuzluk sonuçları etkileyebilir

Servikal Mukus (Billings) Yöntemi

Rahim ağzı mukusunun değişimlerinin izlenmesi:

• Yumurtlama döneminde mukus berrak ve esnek olur
• Doğurgan ve doğurgan olmayan günler ayırt edilir
• Eğitim ve deneyim gerektirir

Geri Çekme (Coitus Interruptus)

Boşalma öncesi penisin vajinadan çıkarılması:

• En az güvenilir yöntemlerden biridir
• Tipik kullanımda %78 etkinlik
• Ön sıvıda sperm bulunabilir
• Kontrol zorluğu nedeniyle başarısızlık oranı yüksektir
• CYBH koruması sağlamaz
• Başka bir yöntemle birlikte kullanılması önerilir

Emzirme Amenoresi Yöntemi (LAM)

Doğum sonrası emziren annelerde doğal kontrasepsiyon:

• Tam emzirme (6 ayın altında, sadece anne sütü) gerektirir
• Adet kanaması henüz başlamamış olmalı
• Bu koşullarda %98 etkinlik
• Koşullar değiştiğinde başka yöntem başlanmalı

Acil Kontrasepsiyon

Korunmasız ilişki veya yöntem başarısızlığı sonrası kullanılan yöntemler:

• Levonorgestrel (Plan B): İlişkiden sonra 72 saat içinde, ne kadar erken o kadar etkili
• Ulipristal asetat (Ella): 120 saate kadar etkili
• Bakırlı spiral: 5 gün içinde takıldığında en etkili acil kontrasepsiyon
• Acil kontrasepsiyon düzenli bir yöntem değildir, sadece acil durumlarda kullanılmalıdır

Kontrasepsiyon ve Sık Sorulan Sorular

Doğum kontrol hapları kilo aldırır mı?

Modern düşük dozlu hapların önemli kilo artışına neden olduğuna dair kanıt sınırlıdır. Bazı kadınlarda hafif su tutulumu olabilir. Önemli kilo artışı yaşanırsa hekim ile görüşülmelidir.

Spiral kullanmak enfeksiyona neden olur mu?

Doğru şekilde takılan spiraller enfeksiyona neden olmaz. Takım sırasında kısa süreli enfeksiyon riski vardır, bu nedenle steril ortamda yapılmalıdır. Mevcut cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar spiral takımı öncesi tedavi edilmelidir.

Hormonal kontrasepsiyon doğurganlığı etkiler mi?

Hayır, hormonal kontrasepsiyon bırakıldıktan sonra doğurganlık genellikle hızla geri döner. Enjektabl kontraseptiflerde geri dönüş birkaç ay gecikebilir ancak kalıcı etki bırakmaz.

Emzirirken hangi yöntemler kullanılabilir?

Emzirme döneminde östrojen içeren yöntemler önerilmez. Sadece progestin içeren haplar, enjeksiyonlar, implantlar, spiraller ve bariyer yöntemler güvenle kullanılabilir.

Hangi yaşta kontrasepsiyona başlanabilir?

Cinsel aktivite başladığında kontrasepsiyon düşünülmelidir. Ergenlik döneminde bile uygun yöntemler mevcuttur. Jinekolojik danışmanlık alınması önerilir.

Yöntem Seçiminde Dikkat Edilecekler

Korunma yöntemi seçerken göz önünde bulundurulması gereken faktörler:

• Etkinlik beklentisi ve kabul edilebilir risk düzeyi
• Gelecek gebelik planları ve zamanlaması
• Mevcut sağlık durumu ve kontrendikasyonlar
• CYBH koruması ihtiyacı
• Kullanım kolaylığı ve yaşam tarzına uygunluk
• Olası yan etkiler ve tolerans
• Maliyet ve erişilebilirlik
• Partner katılımı ve uyumu

Kliniğimizde Aile Planlaması Danışmanlığı

Op. Dr. Tamella Taghiyeva, aile planlaması ve kontrasepsiyon danışmanlığında uzun yıllara dayanan deneyime sahiptir. Kliniğimizde her kadının bireysel ihtiyaçlarına uygun korunma yöntemi belirlenmektedir.

Sunduğumuz hizmetler:

• Kapsamlı kontrasepsiyon danışmanlığı
• Tüm hormonal yöntemler hakkında bilgilendirme
• Spiral (IUD/IUS) takma ve çıkarma işlemleri
• İmplant yerleştirme ve çıkarma
• Tüp ligasyonu operasyonu
• Düzenli takip ve yan etki yönetimi
• Acil kontrasepsiyon hizmeti

Aile planlaması ve korunma yöntemleri hakkında danışmanlık almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Sizin için en uygun yöntemi birlikte belirlememiz mümkündür. Uzman kadromuz, yaşam tarzınıza, sağlık durumunuza ve tercihlerinize en uygun kontrasepsiyon yöntemini seçmenizde size rehberlik edecektir. Bilinçli aile planlaması, hem sizin hem de ailenizin sağlığı için önemlidir. Güvenilir ve etkili korunma ile istenmeyen gebelikler önlenebilir ve üreme sağlığınız korunabilir. Her kadın, kendi üreme sağlığı hakkında bilinçli kararlar verme hakkına sahiptir ve kliniğimiz bu süreçte yanınızdadır.