Menopoz döneminde yaşam kalitesi tedavisi.
Menopoz ve Hormon Tedavisi Nedir?
Menopoz yumurtalıkların östrojen üretiminin durması sonucu adet döngüsünün kalıcı olarak sona ermesidir. Ortalama menopoz yaşı 51 olup 12 ay adet görmeme ile tanı konur. Menopoz geçiş dönemi yani perimenopoz menopozdan birkaç yıl önce başlayan hormonal dalgalanma dönemidir.
Menopoz Hormon Tedavisi veya Hormon Replasman Tedavisi menopoz semptomlarını kontrol etmek ve uzun vadeli sağlık risklerini azaltmak için kullanılan östrojen ve progesteron tedavisidir.
Menopoz Evreleri ve Semptomları
Perimenopoz menopozdan 2-8 yıl önce başlar, hormonal dalgalanmalar ve düzensiz adet görülür, semptomlar bu dönemde başlar. Menopoz 12 ay adet görmeme ile tanı konur ve son adet tarihi retrospektif olarak belirlenir. Postmenopoz menopozdan sonraki dönem olup yaşam boyu devam eder.
Vazomotor semptomlar olarak sıcak basması kadınların yüzde 75'inde görülür. Gece terlemeleri, çarpıntı ve baş ağrısı eşlik edebilir ve ortalama 7 yıl sürer. Ürogenital semptomlar olarak vajinal kuruluk, cinsel ilişkide ağrı yani disparoni, vajinal kaşıntı ve yanma, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, urge inkontinans ve libido azalması görülür.
Psikolojik semptomlar olarak duygudurum değişiklikleri, anksiyete, depresyon, irritabilite, konsantrasyon güçlüğü, hafıza sorunları ve uyku bozuklukları yaşanır. Diğer semptomlar arasında eklem ağrıları, cilt kuruluğu, saç incelmesi, kilo artışı ve yorgunluk sayılabilir.
Menopozun Uzun Vadeli Etkileri
Osteoporoz yani kemik kaybı hızlanır. Kardiyovasküler hastalık riski artar. Ürogenital atrofi ilerleyicidir ve hafıza sorunları gibi kognitif değişiklikler görülebilir.
Hormon Tedavisi Türleri
Kombine HRT yani östrojen artı progesteron rahmi olan kadınlarda kullanılır. Progesteron endometriumu korur. Sürekli veya siklik kullanım şeklinde uygulanabilir. Sadece östrojen tedavisi histerektomi geçirmiş kadınlarda kullanılır ve progesteron gerekmez. Lokal yani vajinal östrojen sadece ürogenital semptomlar için kullanılır, sistemik emilim minimaldir ve krem, tablet veya halka formunda uygulanabilir.
HRT formları olarak oral tabletler, transdermal bant, transdermal jel, vajinal krem, tablet veya halka ve implantlar mevcuttur.
HRT Endikasyonları ve Yararları
HRT orta-ağır vazomotor semptomlar, ürogenital atrofi semptomları, 45 yaş altı erken menopoz ve seçilmiş vakalarda osteoporoz önleme için endikedir.
Yararları arasında sıcak basması ve gece terlemelerinde yüzde 90 azalma, vajinal atrofi semptomlarında düzelme, uyku kalitesinde iyileşme, yaşam kalitesinde artış, kemik kaybını önleme, kolorektal kanser riskinde azalma ve diyabet riskinde azalma sayılabilir.
HRT Riskleri ve Kontrendikasyonları
Venöz tromboembolizm riski oral HRT ile artarken transdermal formlar daha güvenlidir. İlk yılda risk daha yüksektir. Meme kanseri riski kombine HRT ile 5 yıldan fazla kullanımda hafif artış gösterir; sadece östrojen ile risk artışı yoktur veya minimaldir ve tedavi kesilince risk azalır. İnme riski oral östrojen ile hafif artar ve transdermal formlar tercih edilir. Safra kesesi hastalıkları riski oral HRT ile artarken transdermal formlarla artmaz.
Kontrendikasyonlar arasında meme kanseri öyküsü, endometrium kanseri, aktif veya yakın zamanda venöz tromboembolizm, aktif karaciğer hastalığı, açıklanamayan vajinal kanama, koroner arter hastalığı veya inme ve porfiri sayılabilir.
HRT Başlama İlkeleri
En düşük etkili dozla başlanmalı, tedavi bireyselleştirilmeli, yıllık değerlendirme yapılmalı, 60 yaşından önce veya menopozdan 10 yıl içinde başlanmalı, VTE riski az olduğu için transdermal formlar ilk tercih edilmeli ve kullanım süresi bireysel karara göre belirlenmelidir.
Alternatif Tedaviler
Non-hormonal ilaçlar olarak SSRI/SNRI grubu paroksetin ve venlafaksin, gabapentin, klonidin ve oxybutynin kullanılabilir. Yaşam tarzı değişiklikleri olarak düzenli egzersiz, sağlıklı kilo, sigara bırakma, alkol kısıtlama, stres yönetimi ve soğuk içecekler ile serin ortam önerilir. Bitkisel ürünler olarak soya izoflavonları, black cohosh ve kırmızı yonca kullanılabilir ancak etkinlik sınırlıdır.
Menopoz Takibi
Yıllık jinekolojik muayene, meme muayenesi ve mamografi, kemik yoğunluğu ölçümü, lipid profili ve HRT değerlendirmesi takibin temelini oluşturur.
Kliniğimizde Menopoz Tedavisi
Op. Dr. Tamella Taghiyeva, menopoz yönetimi ve hormon tedavisinde geniş deneyime sahiptir. Kliniğimizde kapsamlı menopoz değerlendirmesi, bireyselleştirilmiş HRT planlaması, risk-yarar analizi, vajinal östrojen tedavisi, alternatif tedavi seçenekleri, kemik sağlığı takibi ve yaşam kalitesi odaklı yaklaşım sunulmaktadır. Menopoz semptomları yaşıyorsanız randevu alın; birlikte en uygun tedavi seçeneğini belirleyelim.