Adet öncesi dönemde görülen fiziksel ve duygusal belirtiler.
Premenstrüel Sendrom (PMS) Nedir?
Premenstrüel Sendrom yani PMS, adet döngüsünün luteal fazında yani adet öncesi 1-2 haftada ortaya çıkan ve adet başlamasıyla kaybolan fiziksel, duygusal ve davranışsal semptomların bileşimidir. Üreme çağındaki kadınların yüzde 75-90'ı bir veya daha fazla PMS belirtisi yaşarken yüzde 20-40'ında orta-şiddetli belirtiler görülür.
PMS'in daha ağır formu olan Premenstrüel Disforik Bozukluk yani PMDD kadınların yüzde 3-8'ini etkiler ve günlük yaşamı ciddi şekilde bozar. Bu durumda psikiyatrik destek de gerekebilir.
Nedenleri
Kesin neden bilinmemekle birlikte çoklu faktörler rol oynar. Hormonal faktörler arasında östrojen ve progesteron dalgalanmaları, hormonal değişimlere anormal yanıt ve luteal faz sırasındaki hormonal değişimler sayılabilir.
Nörotransmitter değişiklikleri önemli rol oynar. Serotonin düzeylerinde azalma, GABA sistemindeki değişiklikler ve endorfin dalgalanmaları PMS semptomlarına katkıda bulunur. Diğer faktörler arasında genetik yatkınlık, magnezyum ve kalsiyum eksikliği, B6 vitamini yetersizliği, stres ve beslenme alışkanlıkları yer alır.
Risk Faktörleri
Aile öyküsü yani anne veya kız kardeşte PMS olması, depresyon veya anksiyete öyküsü, postpartum depresyon öyküsü, stresli yaşam, yetersiz fiziksel aktivite, kötü beslenme alışkanlıkları, sigara kullanımı ve yetersiz uyku riski artırır.
Belirtiler
Fiziksel belirtiler arasında göğüslerde gerginlik ve hassasiyet, şişkinlik ve su tutulumu, kilo artışı, baş ağrısı veya migren, yorgunluk, kas ve eklem ağrıları, karın krampları ve akne alevlenmesi yer alır. İştah değişiklikleri ve tatlı isteği, kabızlık veya ishal ve uyku sorunları da görülebilir.
Duygusal ve davranışsal belirtiler olarak sinirlilik ve öfke, anksiyete ve gerginlik, depresif duygudurum, ağlama krizleri, duygudurum dalgalanmaları, konsantrasyon güçlüğü, sosyal geri çekilme, uyku bozuklukları ve libido değişiklikleri yaşanabilir.
PMDD (Premenstrüel Disforik Bozukluk)
PMDD PMS'in şiddetli formudur. Yoğun depresif belirtiler, şiddetli anksiyete, ilgi kaybı, öfke patlamaları, yoğun umutsuzluk ve kontrol dışı hissetme görülür. Günlük işlevsellikte ciddi bozulma, iş ve ilişki sorunları yaşanır. Bu durum tedavi gerektirir.
Tanı
Tanı kriterleri olarak semptomların adet öncesi 5 gün içinde başlaması, adet başlamasıyla 4 gün içinde kaybolması, en az 3 ardışık döngüde tekrarlaması ve günlük aktiviteleri veya ilişkileri etkilemesi gerekir.
Semptom günlüğü tanıda önemlidir. En az 2-3 ay boyunca günlük kayıt tutulur, semptom şiddeti skorlanır ve adet tarihleri ile korelasyon değerlendirilir.
Ekarte edilmesi gereken durumlar arasında tiroid bozuklukları, depresyon, anksiyete bozukluğu, perimenopoz ve kronik yorgunluk sendromu sayılabilir.
Tedavi
Yaşam tarzı değişiklikleri ilk basamak tedaviyi oluşturur. Beslenme açısından kompleks karbonhidratlar tercih edilmeli, düzenli küçük öğünler yenmeli, şişkinlik için tuz kısıtlanmalı, kafein ve alkol azaltılmalı ve şekerli gıdalardan kaçınılmalıdır.
Egzersiz çok önemlidir. Düzenli aerobik egzersiz haftada en az 150 dakika yapılmalıdır. Egzersiz endorfin salgılanmasını artırır ve stres azaltır. Stres yönetimi için yoga ve meditasyon, derin nefes egzersizleri, gevşeme teknikleri ve yeterli uyku önerilir.
Takviyeler faydalı olabilir. Kalsiyum günde 1000-1200 mg, magnezyum günde 200-400 mg ve B6 vitamini günde 50-100 mg alınabilir. Omega-3 yağ asitleri ve çörek otu yağı da kullanılabilir.
Medikal tedavide ağrı ve şişkinlik için NSAİİ grubu ilaçlar olarak ibuprofen ve naproksen, su tutulumu için diüretikler verilebilir. Hormonal tedaviler olarak özellikle drospirenon içeren oral kontraseptifler ve ağır vakalarda GnRH analogları kullanılır.
Antidepresanlar olarak SSRI grubu ilaçlar fluoksetin, sertralin ve paroksetin sürekli veya luteal fazda kullanılabilir ve PMDD'de çok etkilidir. Anksiyolitikler olarak alprazolam kısa süreli ve luteal fazda kullanılabilir.
Takip
Semptom günlüğü tutma, tedavi yanıtının değerlendirilmesi, gerekirse tedavi ayarlaması ve düzenli kontroller takibin temelini oluşturur.
Kliniğimizde PMS Tedavisi
Op. Dr. Tamella Taghiyeva, premenstrüel sendrom değerlendirme ve tedavisinde geniş deneyime sahiptir. Kliniğimizde kapsamlı semptom değerlendirmesi, hormonal ve metabolik tarama, bireyselleştirilmiş tedavi planı, yaşam tarzı danışmanlığı, medikal tedavi yönetimi ve uzun dönem takip sunulmaktadır. PMS belirtileri yaşam kalitenizi etkiliyorsa randevu alın; etkili tedavi ile rahat bir adet dönemi mümkündür.