Yumurtalıklarda oluşan sıvı dolu kesecikler.
Over Kistleri (Yumurtalık Kistleri) Nedir?
Over kistleri, yumurtalıklar üzerinde veya içinde oluşan sıvı dolu keseciklerdir. Kadınların üreme çağında son derece yaygın görülen bu kistlerin büyük çoğunluğu iyi huyludur ve kendiliğinden kaybolur. Ancak bazı kistler büyüyebilir, semptom verebilir, komplikasyonlara yol açabilir veya nadiren kanser şüphesi taşıyabilir.
Çoğu over kisti tesadüfen ultrason sırasında keşfedilir ve tedavi gerektirmez. Kist tipine, boyutuna ve hastanın yaşına göre izlem veya cerrahi tedavi gerekebilir. Genç kadınlarda fonksiyonel kistler sık görülürken, menopoz sonrası dönemde kistler daha dikkatli değerlendirilmelidir.
Over Kisti Türleri
Fonksiyonel kistler en yaygın görülen, genellikle zararsız ve geçici kistlerdir. Folikül kisti, normal adet döngüsünde yumurtlama gerçekleşmediğinde oluşur ve folikül büyümeye devam eder. Bu kistler genellikle 2-8 cm çapındadır ve 1-3 ayda kendiliğinden kaybolur. Korpus luteum kisti ise yumurtlama sonrası korpus luteumda sıvı birikmesiyle oluşur ve gebeliğin erken döneminde sık görülür. Çoğu kendiliğinden geriler ancak bazıları kanama yapabilir.
Patolojik kistler arasında dermoid kist germ hücrelerinden köken alır ve saç, deri, diş, kıkırdak ve yağ dokusu içerebilir. Genç kadınlarda sık görülür, yavaş büyür ve torsiyon riski taşır. Malignite riski yüzde 1-2 civarındadır. Endometrioma veya çikolata kisti endometriozis kaynaklıdır ve koyu kahverengi eski kan içerir. Ağrı ve infertilite nedeni olabilir ve tekrarlama eğilimi yüksektir.
Seröz kistadenom berrak sıvı içeren, genellikle orta boyutlu ve tek taraflı iyi huylu bir kisttir. Müsinöz kistadenom ise jelatinimsi mukus içerir ve çok büyük boyutlara, 20-30 santimetreye kadar ulaşabilir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Fonksiyonel kist risk faktörleri arasında ovülasyon indüksiyon ilaçları özellikle klomifen, hormonal dengesizlikler, erken menarş ve düzensiz adet döngüleri sayılabilir. Patolojik kist risk faktörleri olarak endometriozis endometrioma için, önceki over kisti öyküsü, genetik faktörler ve hormonal spiral kullanmama önemlidir.
Belirtiler
Küçük kistlerin çoğu belirti vermez ve tesadüfen saptanır. Semptomatik kistlerde pelvik veya alt karın ağrısı, dolgunluk veya basınç hissi, şişkinlik ve adet düzensizlikleri görülebilir. Ağrılı adet, cinsel ilişkide ağrı, sık idrara çıkma ve kabızlık diğer olası belirtilerdir.
Acil durumlar ciddi komplikasyonlardır. Kist torsiyonu kistin sap etrafında dönmesidir ve ani, şiddetli tek taraflı ağrı ile bulantı ve kusma görülür. Acil cerrahi gerektirir. Kist rüptürü kistin patlamasıdır ve ani keskin ağrı ile karın içi kanamaya neden olabilir. Sersemlik ve bayılma görülebilir. Enfekte kist ateş ve hassasiyet ile kendini gösterir.
Tanı
Ultrasonografi ilk basamak tanı yöntemidir ve transvajinal ultrason daha detaylı görüntüleme sağlar. Kist boyutu, yapısı ve içeriği değerlendirilir. Basit yani ankoik ve ince duvarlı kistler ile kompleks kistler ayrımı yapılır.
Tümör belirteçleri olarak CA-125 epitelyal over kanseri belirteci, AFP germ hücreli tümörlerde, hCG gebelik ve bazı tümörlerde, LDH disgerminom şüphesinde ve inhibin granüloza hücreli tümörde değerlendirilir. MRI kompleks kistlerde ek değerlendirme için, dermoid kist tanısında ve malignite şüphesinde kullanılır.
Risk malignite indeksi menopoz durumu, ultrason bulguları ve CA-125 değerini birleştirerek kanser riski tahmininde kullanılır.
Tedavi
İzlem yaklaşımı küçük ve basit kistlerde, 5-6 santimetreden küçük olanlarda, fonksiyonel kist düşünülen vakalarda, asemptomatik hastalarda ve üreme çağındaki kadınlarda tercih edilir. 6-12 hafta sonra kontrol ultrasonu yapılır. İlaç tedavisi olarak doğum kontrol hapları yeni kist oluşumunu önleyebilir ve ağrı kesiciler semptom kontrolü için kullanılabilir. Ancak ilaçlar mevcut kistleri küçültmez.
Cerrahi tedavi büyük kistlerde 6-8 santimetreden büyük olanlarda, semptomatik kistlerde, kompleks veya solid komponent içeren kistlerde, postmenopozal kadınlarda, büyüyen veya gerilemeyen kistlerde, malignite şüphesinde ve akut komplikasyonlarda gereklidir.
Cerrahi Yöntemler
Laparoskopik kistektomi kist çıkarılırken yumurtalığın korunmasını sağlar. Küçük kesiler ile minimal invaziv olarak yapılır, hızlı iyileşme sağlar ve fertilite koruyucudur. Laparoskopik ooferektomi yumurtalığın tamamen çıkarılmasıdır ve büyük veya şüpheli kistlerde ve postmenopozal kadınlarda tercih edilebilir. Laparotomi çok büyük kistlerde, malignite şüphesinde ve evreleme cerrahisi gerektiğinde uygulanır.
Özel Durumlar
Gebelikte over kistleri sık görülür, özellikle ilk trimesterde korpus luteum kistleri yaygındır. Çoğu kendiliğinden geriler. Torsiyon veya büyük kistlerde cerrahi gerekebilir ve ideal zamanlama ikinci trimester olan 14-20. hafta arasıdır.
Endometriomada over rezervini koruma önceliği vardır. Tekrarlama riski yüksektir ve infertilite tedavisi planlanmalıdır. Dermoid kist kendiliğinden kaybolmaz, genellikle cerrahi gerektirir ve torsiyon riski nedeniyle düzenli takip önemlidir.
Komplikasyonlar
Torsiyon acil cerrahi gerektiren ciddi bir komplikasyondur. Rüptür ve kanama, enfeksiyon, infertilite özellikle endometriomada ve nadiren malignite diğer olası komplikasyonlardır.
Kliniğimizde Over Kisti Tedavisi
Op. Dr. Tamella Taghiyeva, over kistleri tanı ve tedavisinde geniş deneyime sahiptir. Kliniğimizde detaylı ultrason değerlendirmesi, tümör belirteçleri takibi, laparoskopik kistektomi, fertilite koruyucu cerrahi, minimal invaziv yaklaşım, dikkatli patolojik değerlendirme ve düzenli takip programları sunulmaktadır. Over kisti tanısı aldıysanız veya şikayetleriniz varsa randevu alın; sizin için en uygun tedavi yöntemini birlikte belirleyelim.