Erken menopoz belirtileri ve tedavisi.
Erken Menopoz Nedir?
Erken menopoz yumurtalık fonksiyonlarının 40 yaşından önce durması ve adet döngüsünün kalıcı olarak sona ermesidir. Primer Over Yetmezliği veya Prematür Over Yetmezliği olarak da adlandırılan bu durum kadınların yaklaşık yüzde 1'ini etkiler.
Erken menopoz sadece üreme fonksiyonunu değil genel sağlığı da etkiler. Östrojen eksikliği kemik, kalp-damar ve beyin sağlığı üzerinde uzun vadeli etkilere sahiptir.
Türleri
Primer Over Yetmezliği 40 yaşından önce yumurtalık fonksiyonu kaybıdır. Spontan yani kendiliğinden gelişir, aralıklı yumurtalık aktivitesi olabilir ve yüzde 5-10 spontan gebelik şansı vardır.
Erken menopoz 40-45 yaş arasında görülür ve normal menopoz yaşı olan 51'den önce gelişir. Benzer semptomlar gösterir. İatrojenik menopoz ise cerrahi olarak ooferektomi veya kemoterapi ya da radyoterapi sonrası gelişir.
Nedenleri
Genetik nedenler arasında Turner sendromu, Fragile X premutasyonu, aile öyküsü ve galaktozemi sayılabilir. Otoimmün nedenler olarak otoimmün ooforit, tiroid hastalıkları, Addison hastalığı, tip 1 diabetes mellitus ve myasthenia gravis yer alır.
İatrojenik nedenler over cerrahisi, özellikle alkilleyici ajanlarla kemoterapi ve pelvik radyoterapidir. Vakaların yüzde 50-90'ı idiyopatik olup neden bulunamaz. Diğer nedenler arasında enfeksiyonlar olarak kabakulak ve tüberküloz, çevresel toksinler, sigara ve metabolik hastalıklar sayılabilir.
Belirtiler
Menstrüel değişiklikler olarak düzensiz adet, adet atlama, adet kanamalarında azalma ve amenore yani adet kesilmesi görülür. Vazomotor semptomlar olarak sıcak basması, gece terlemeleri ve çarpıntı yaşanır. Ürogenital semptomlar olarak vajinal kuruluk, cinsel ilişkide ağrı ve idrar yolu semptomları görülebilir.
Psikolojik semptomlar arasında duygudurum değişiklikleri, anksiyete, depresyon, uyku bozuklukları ve konsantrasyon güçlüğü yer alır. İnfertilite yani gebe kalamama ve over rezervinin azalması da erken menopozun önemli sonuçlarındandır.
Tanı
Klinik kriterler olarak 40 yaşından önce 4 ay veya daha fazla amenore ve en az 4 hafta arayla iki ayrı ölçümde 25-40 mIU/mL üzeri menopozal FSH düzeyleri aranır.
Laboratuvar testleri olarak FSH yüksek, LH yüksek, östradiol düşük, AMH düşük veya ölçülemez, TSH ile tiroid taraması, prolaktin, kortizol ile Addison taraması, açlık glukozu ve otoimmün belirteçler istenir. Genetik testler olarak Turner sendromu için karyotip ve FMR1 premutasyon testi yapılır. Görüntüleme olarak pelvik ultrason ve kemik yoğunluğu için DEXA çekilir.
Tedavi
Hormon Replasman Tedavisi erken menopozda özellikle önemlidir. Rahim varsa östrojen artı progesteron, histerektomi sonrası sadece östrojen verilir. En az doğal menopoz yaşı olan 51'e kadar kullanılması önerilir. Kemik, kalp ve beyin sağlığını korur ve semptomları kontrol eder. Oral tabletler, transdermal jel veya bant ve vajinal preparatlar şeklinde uygulanabilir.
İnfertilite tedavisinde donör yumurta ile IVF seçeneği mevcuttur. Yüzde 5-10 spontan gebelik şansı vardır. Tanıdan önce embriyo veya yumurta dondurma düşünülebilir.
Kemik sağlığı için günde 1000-1200 mg kalsiyum, günde 800-1000 IU D vitamini, ağırlık taşıyan egzersizler ve DEXA ile takip önerilir. Kardiyovasküler sağlık için HRT ile risk azaltma, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigara bırakma ve lipid profili takibi önemlidir. Psikolojik destek için danışmanlık, destek grupları ve gerekirse psikiyatrik tedavi sağlanmalıdır.
Uzun Vadeli Etkiler
Tedavisiz erken menopozda osteoporoz riski artışı, kardiyovasküler hastalık riski, kognitif etkilenme riski, daha kısa yaşam beklentisi ve psikolojik etkiler görülebilir.
Kliniğimizde Erken Menopoz Tedavisi
Op. Dr. Tamella Taghiyeva, erken menopoz tanı ve tedavisinde geniş deneyime sahiptir. Kliniğimizde kapsamlı hormonal değerlendirme, genetik danışmanlık, hormon replasman tedavisi, kemik sağlığı takibi, fertilite danışmanlığı, psikolojik destek yönlendirmesi ve uzun dönem takip sunulmaktadır. Düzensiz adet veya erken menopoz belirtileri yaşıyorsanız randevu alın; erken tanı ve tedavi yaşam kalitenizi korur.