Dış Gebelik Tedavisi

Dış Gebelik (Ektopik Gebelik) Nedir?

Dış gebelik veya ektopik gebelik, döllenmiş yumurtanın rahim dışında bir yere yerleşmesi durumudur. En sık fallop tüplerinde (%95-98) görülmekle birlikte, yumurtalıkta, servikste, karın boşluğunda, sezaryen skarında veya tüpün rahime bağlandığı köşede (kornual) de gelişebilir. Ektopik gebelik, birinci trimesterde maternal mortalite ve morbiditenin önemli nedenlerinden biridir ve tüm gebeliklerin yaklaşık %1-2'sinde görülür.

Dış gebelik potansiyel olarak hayatı tehdit eden bir durumdur çünkü rahim dışındaki doku büyüyen gebeliği taşıyamaz ve bu durum kanama ve rüptüre yol açabilir. Erken tanı ve tedavi hayat kurtarıcıdır. Modern tanı yöntemleri sayesinde artık ektopik gebeliklerin çoğu rüptür öncesi tespit edilebilmekte ve minimal invaziv yöntemlerle tedavi edilebilmektedir.

Ektopik gebelik tanısı alan kadınların büyük çoğunluğu uygun tedavi ile iyileşir ve gelecekte sağlıklı gebelikler yaşayabilir. Ancak bu durum mutlaka uzman hekim tarafından değerlendirilmeli ve tedavi edilmelidir.

Ektopik Gebelik Türleri

Tubal (Tüp) Gebelik

En sık görülen ektopik gebelik türüdür (%95-98):

• Ampuller: En sık (%70-80), tüpün en geniş kısmı
• İstmik: (%12), dar kısım, erken rüptür riski
• Fimbrial: (%5-11), tüpün ucu
• İnterstisyel/Kornual: (%2-4), tüpün rahim duvarına girdiği yer, geç rüptür ve ciddi kanama riski

Diğer Ektopik Yerleşimler

• Over (Yumurtalık) gebeliği: %1-3, nadir
• Servikal gebelik: Rahim ağzında, nadir ama ciddi
• Abdominal (karın içi) gebelik: Çok nadir
• Sezaryen skar gebeliği: Artan sezaryen oranları ile sıklığı artıyor
• Heterotopik gebelik: Rahim içi ve dışı gebeliğin birlikte görülmesi (IVF sonrası riski artar)

Dış Gebelik Neden Oluşur?

Tüp Hasarı ve Enfeksiyonlar

Tüp fonksiyonunu bozan durumlar en önemli risk faktörleridir:

• Pelvik İnflamatuar Hastalık (PID): En önemli risk faktörü, riski 6-7 kat artırır
• Klamidya enfeksiyonu: Sessiz tüp hasarı yapabilir, belirti vermeyebilir
• Gonore enfeksiyonu: Akut tüp hasarına yol açar
• Geçirilmiş tüp cerrahisi: Salpingektomi, salpingostomi, tüp onarımı
• Önceki ektopik gebelik: Risk %10-15 artar
• Tüp ligasyonu sonrası: Başarısızlık durumunda ektopik riski yüksek
• Tüp rekanalizasyonu: Tüp açma cerrahisi sonrası

Diğer Risk Faktörleri

• Endometriozis: Tüp fonksiyonunu ve anatomisini bozar
• İnfertilite tedavisi: IVF dahil yardımcı üreme teknikleri
• Rahim içi araç (spiral): Koruma başarısız olursa ektopik riski artar
• 35 yaş üstü: Yaşla birlikte risk artar
• Sigara kullanımı: Tüp motilitesini bozar, riski 2-4 kat artırır
• Birden fazla cinsel partner: Enfeksiyon riski
• Geçirilmiş karın cerrahisi: Yapışıklık oluşumu
• DES (Dietilstilbestrol) maruziyeti: Anne karnında maruziyet
• Sadece progesteron içeren kontraseptifler: Koruma başarısız olursa

Dış Gebelik Belirtileri

Erken Belirtiler (Rüptür Öncesi)

Erken dönemde şikayetler belirsiz olabilir:

• Gecikmiş adet veya anormal adet
• Pozitif gebelik testi
• Tek taraflı alt karın ağrısı veya kramplar
• Vajinal kanama veya lekelenme (genellikle normal adetten farklı)
• Omuz ağrısı (diyafram iritasyonu nedeniyle, kanama belirtisi olabilir)
• Pelvik basınç veya dolgunluk hissi
• Meme hassasiyeti ve gebelik belirtileri

İleri Evre / Rüptür Belirtileri

Rüptür durumunda acil müdahale gerekir:

• Ani başlayan, şiddetli karın ağrısı
• Sersemlik, baş dönmesi veya bayılma
• Hızlı kalp atışı (taşikardi)
• Düşük tansiyon (hipotansiyon)
• Soluk, soğuk ve terli cilt
• Nefes darlığı
• Şok belirtileri
• Karın sertliği ve hassasiyeti

Dış Gebelik Tanısı

Beta-hCG (Gebelik Hormonu) Takibi

Tanının temel taşlarından biridir:

• Kan testinde gebelik hormonu ölçümü
• Normal gebelikte 48 saatte %60-100 artış beklenir (doubling time)
• Ektopik gebelikte yavaş artış veya plato görülür
• Seri ölçümler tanısal değer taşır
• Diskriminatör düzey: 1500-2000 IU/L (bu düzeyde ultrason değerlendirilir)
• Tek değer tanı koydurmaz, seri takip gerekir

Transvajinal Ultrasonografi

İlk tercih görüntüleme yöntemidir:

• Rahim içinde gebelik kesesi yokluğu (beta-hCG yüksekken)
• Tüpte gebelik kesesi veya fetal kalp atışı
• Adneksiyel kitle veya tüpte halka (tubal ring) görünümü
• Douglas boşluğunda serbest sıvı (kan)
• Psödogebelik kesesi (desidual reaksiyon)

Diagnostik Laparoskopi

• Şüpheli vakalarda kesin tanı sağlar
• Aynı seansta tedavi imkanı
• Karın içi kanama miktarı değerlendirmesi
• Hem tanı hem tedavi aracı

Serum Progesteron

• Düşük progesteron ( 4 cm)
• Fetal kalp atışı varlığı
• Hasta tercihi (tedavinin hızlı tamamlanması)
• Güvenilir takip imkanı yoksa
• Heterotopik gebelik

Laparoskopik Salpingostomi (Tüp Koruyucu)

• Tüp korunarak ektopik gebeliğin çıkarılması
• Tüp üzerinde kesi yapılır ve gebelik çıkarılır
• Gelecek fertilite için tüp koruma hedeflenir
• Karşı tüp hasarlıysa veya yoksa tercih edilir
• Rezidü (persistan) trofoblast riski %5-15
• Ameliyat sonrası beta-hCG takibi gerekli
• Gerekirse ek metotreksat verilebilir

Laparoskopik Salpingektomi (Tüp Alımı)

• Etkilenen tüpün tamamen çıkarılması
• Rüptür ve ciddi tüp hasarı durumunda tercih edilir
• Karşı tüp sağlıklıysa genellikle tercih edilen yöntem
• Rezidü trofoblast riski yok
• IVF seçeneği korunur
• Daha düşük tekrar ektopik gebelik riski

Laparotomi (Açık Cerrahi)

• Hemodinamik instabilite durumunda
• Masif karın içi kanama
• Laparoskopi imkanı veya deneyimi yoksa
• Acil hayat kurtarıcı müdahale

Laparoskopik Cerrahi Nasıl Yapılır?

Ameliyat Öncesi

• Kan grubu tayini ve çapraz karşılaştırma
• Hemoglobin kontrolü
• Damar yolu açılması ve sıvı replasmanı
• Anestezi değerlendirmesi
• Bilgilendirilmiş onam

Cerrahi Aşamalar

• Genel anestezi uygulanır
• Küçük kesilerle trokarlar yerleştirilir
• Karın CO2 gazı ile şişirilir
• Ektopik gebelik lokalize edilir
• Karın içi kan varsa aspire edilir
• Salpingostomi veya salpingektomi yapılır
• Kanama kontrolü sağlanır
• Karın içi yıkanır
• Doku patolojiye gönderilir
• Kesiler kapatılır

İşlem Süresi

• 30-60 dakika (komplikasyonsuz vakalarda)
• Rüptür ve kanama varsa daha uzun sürebilir

Hastanede Kalış

• Stabil hastada: Genellikle 1 gece
• Rüptür ve kan transfüzyonu durumunda: 1-3 gece

Tedavi Sonrası Takip ve İyileşme

Beta-hCG Takibi

• Her iki tedavide de haftalık beta-hCG kontrolü
• Sıfırlanana kadar takip devam eder
• Genellikle 2-6 hafta sürer
• Platoya girerse veya artarsa ek müdahale gerekir
• Salpingostomi sonrası takip çok önemli

Fiziksel İyileşme

• Laparoskopi sonrası: 1-2 hafta işe dönüş
• Laparotomi sonrası: 4-6 hafta iyileşme
• Metotreksat sonrası: Fiziksel kısıtlama genellikle yok
• Cinsel ilişki: Beta-hCG negatif olduktan ve kanama durduktansonra

Tekrar Gebelik Zamanlaması

• Metotreksat sonrası: En az 3 ay bekleme (teratojenik etki riski)
• Cerrahi sonrası: 1-3 ay bekleme önerilir
• Tekrar ektopik gebelik riski: %10-15
• Tüp korunduysa doğal gebelik mümkün
• Her iki tüp alındıysa IVF ile gebelik elde edilebilir

Komplikasyonlar

Tedavisiz Bırakılırsa

• Tüp rüptürü
• Masif karın içi kanama (hemoperitoneum)
• Hemorajik şok
• Ölüm riski

Tedavi Komplikasyonları

• Metotreksat yan etkileri
• Cerrahi komplikasyonlar (kanama, enfeksiyon, organ yaralanması)
• Persistan trofoblast (salpingostomi sonrası %5-15)
• Tekrar ektopik gebelik
• Fertilite azalması

Gelecek Gebelikler ve Fertilite

Fertilite Oranları

• Tüp korunduysa (salpingostomi): %60-80 intrauterin gebelik şansı
• Tek tüp kaldıysa (salpingektomi): Gebelik oranları iyi korunur
• Her iki tüp alındıysa: IVF ile gebelik mümkün

Bir Sonraki Gebelikte Dikkat Edilecekler

• Erken ultrason önerilir (5-7. hafta)
• İntrauterin gebelik doğrulanmalı
• Ektopik tekrar riski akılda tutulmalı (%10-15)
• Gecikmeden doktora başvurulmalı

Ektopik Gebeliği Önleme

Ektopik gebeliği tamamen önlemek mümkün olmasa da, risk faktörlerini azaltmak için bazı önlemler alınabilir:

• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunma (kondom kullanımı)
• Klamidya ve gonore gibi enfeksiyonların erken tedavisi
• Sigara bırakma - tüp fonksiyonunu olumsuz etkiler
• PID belirtilerinde erken tedavi arama
• Düzenli jinekolojik kontroller
• Güvenli cinsel ilişki ve tek eşlilik
• Önceki ektopik gebelik sonrası erken gebelik takibi
• Pelvik enfeksiyon riskini artıran davranışlardan kaçınma

Psikolojik Destek ve Yas Süreci

Ektopik gebelik kaybı hem fiziksel hem de duygusal bir deneyimdir:

• Gebelik kaybı olarak değerlendirilmeli ve yas süreci yaşanabilir
• Suçluluk duygusu normaldir ancak ektopik gebelik önlenemez
• Partner ile iletişim ve destek önemlidir
• Profesyonel psikolojik destek gerekebilir
• Destek grupları faydalı olabilir
• Gelecek gebelik planlaması kaygı yaratabilir
• Her kadın farklı iyileşme sürecine sahiptir

Sık Sorulan Sorular

Dış gebelik neden oldu?

Kesin neden her zaman belirlenemez. Tüp hasarı, geçirilmiş enfeksiyonlar ve risk faktörleri rol oynar. Bazen hiçbir risk faktörü olmadan da gelişebilir.

Tekrar dış gebelik yaşar mıyım?

Risk %10-15 civarındadır. Her gebelikte erken ultrason ile rahim içi yerleşim doğrulanmalıdır. Erken başvuru önemlidir.

Tüpüm alındı, gebe kalabilir miyim?

Karşı tüp sağlamsa doğal gebelik mümkündür. Her iki tüp alındıysa IVF ile gebelik elde edilebilir. Fertilite korunur.

Metotreksat güvenli mi?

Uygun hastalarda güvenli ve etkilidir. Yan etkileri genellikle hafif ve geçicidir. Cerrahiden kaçınma avantajı vardır.

Ne zaman acile başvurmalıyım?

Ani şiddetli karın ağrısı, bayılma, aşırı vajinal kanama, baş dönmesi veya çarpıntı olursa derhal acil servise başvurun.

Kliniğimizde Dış Gebelik Tedavisi

Op. Dr. Tamella Taghiyeva, ektopik gebelik tanı ve tedavisinde geniş deneyime sahiptir. Kliniğimizde multidisipliner yaklaşım ve fertilite koruyucu tedavi önceliklidir.

Sunduğumuz hizmetler:

• Hızlı tanı ve değerlendirme
• Beta-hCG ve ultrason takibi
• Metotreksat tedavisi uygulama ve takibi
• Laparoskopik cerrahi (salpingostomi, salpingektomi)
• Fertilite koruyucu yaklaşım
• Acil durumlarda hızlı müdahale
• Gelecek gebelik danışmanlığı
• Psikolojik destek
• IVF merkezleri ile koordineli çalışma
• Acil ve elektif cerrahi hizmetleri

Erken gebelik belirtileriniz varsa veya dış gebelik şüpheniz varsa derhal başvurun. Erken tanı hayat kurtarır. Kliniğimizde her hasta bireysel olarak değerlendirilmekte ve en uygun tedavi yöntemi belirlenmektedir. Tedavi sonrası fertilite korunması ve gelecek gebelik planlaması konusunda kapsamlı danışmanlık hizmeti sunulmaktadır. Modern laparoskopik teknikler ile minimal invaziv cerrahi yaklaşım uygulanmaktadır. Sağlığınız ve gelecek gebelikleriniz bizim en önemli önceliğimizdir.