Gebelikte ortaya çıkan şeker hastalığı.
Gestasyonel Diyabet Nedir?
Gestasyonel diyabet mellitus, gebelik sırasında ilk kez ortaya çıkan veya tanı konulan glukoz intoleransıdır. Tüm gebeliklerin yaklaşık yüzde 2-10'unda görülen bu durum genellikle ikinci veya üçüncü trimesterde tanı konulur. Gebelik hormonları insülin direncine neden olduğundan pankreasın yeterli insülin üretemediği kadınlarda kan şekeri yükselir.
Gestasyonel diyabet kontrol altına alınmazsa hem anne hem de bebek için ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Ancak erken tanı ve uygun yönetimle çoğu kadın sağlıklı bir gebelik ve doğum yaşar.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Gebelik sırasında plasental hormonlar olarak HPL, kortizol, östrojen ve progesteron insülin direnci gelişimine yol açar. Pankreasın artan insülin ihtiyacını karşılayamaması durumunda gestasyonel diyabet ortaya çıkar.
Risk faktörleri arasında 35 yaş üstü olmak, birinci derece akrabada diyabet aile öyküsü, obezite yani vücut kitle indeksinin 30 ve üzeri olması, önceki gebelikte gestasyonel diyabet, daha önce 4 kilogramın üzerinde iri bebek doğurma, PCOS öyküsü, önceki açıklanamayan ölü doğum, idrarda şeker görülmesi, Asya, Afrika veya Ortadoğu etnik kökeni ve prediyabet öyküsü sayılabilir.
Tarama ve Tanı
Tarama tüm gebelere 24-28. gebelik haftasında yapılır. Yüksek riskli kadınlarda ilk vizitte de tarama yapılabilir.
Tarama yöntemleri arasında 50 gram OGTT ilk basamak olarak uygulanır. Bu testte açlık gerekmez, 50 gram glukoz içirilir ve 1 saat sonra kan şekeri ölçülür. 140 mg/dL ve üzeri değerlerde tanı testi yapılır.
75 gram OGTT tek adım tanı testidir ve bir değer yüksekse tanı konur. Açlık değeri 92 mg/dL ve üzeri, 1. saat değeri 180 mg/dL ve üzeri, 2. saat değeri 153 mg/dL ve üzeri olması tanısaldır. 100 gram OGTT iki adım tanı testinde ise iki veya daha fazla değer yüksekse tanı konur.
Komplikasyonlar
Anne komplikasyonları arasında preeklampsi, gestasyonel hipertansiyon, sezaryen doğum riski artışı, polihidramnios yani amniyotik sıvı fazlalığı, doğum travması ve gelecekte yüzde 50-60 oranında tip 2 diyabet riski yer alır.
Bebek komplikasyonları ciddi olabilir. Makrozomi yani 4 kilogramın üzerinde iri bebek, omuz distosisi yani doğumda omuz takılması, neonatal hipoglisemi yani doğum sonrası düşük şeker, respiratuar distres sendromu yani solunum güçlüğü, hiperbilirubinemi yani sarılık, hipokalsemi ve polisitemi görülebilir. Kontrol altında olmayan vakalarda ölü doğum riski ve uzun vadede bebekte obezite ve diyabet riski artar.
Tedavi
Yaşam tarzı değişiklikleri ilk basamak tedaviyi oluşturur. Tıbbi beslenme tedavisinde karbonhidrat kontrolü, düşük glisemik indeksli gıdalar, 3 ana 2-3 ara öğün şeklinde düzenli küçük öğünler, lif açısından zengin beslenme ve basit şekerlerden kaçınma önerilir. Diyetisyen desteği alınmalıdır. Egzersiz olarak günde 30 dakika orta şiddetli aktivite, yürüyüş, yüzme ve yemeklerden sonra kısa yürüyüş faydalıdır.
Kan şekeri takibi günde 4-7 kez yapılır. Hedefler açlık için 95 mg/dL altı, 1 saat tokluk için 140 mg/dL altı ve 2 saat tokluk için 120 mg/dL altıdır. Hedeflere ulaşılamazsa ilaç tedavisi başlanır.
İlaç tedavisinde insülin yaşam tarzı değişikliği yetersizse kullanılır. Gebelikte güvenlidir, plasentayı geçmez ve doz ihtiyaca göre ayarlanır. Oral antidiyabetikler olarak metformin bazı protokollerde kullanılabilir ancak tartışmalıdır.
Gebelik Takibi ve Doğum
Düzenli prenatal kontroller, fetal büyüme takibi için ultrason, non-stress test, biyofizik profil ve amniyotik sıvı takibi yapılır.
Doğum planlamasında iyi kontrollü gestasyonel diyabette 39-40. haftada, insülin gerektiren vakalarda 39. haftada doğum planlanır. Makrozomi varsa erken doğum veya sezaryen düşünülür. Doğum sırasında kan şekeri takibi yapılır.
Doğum Sonrası
İlk günlerde insülin genellikle kesilir ve kan şekeri takibi devam eder. Bebeğin kan şekeri takibi yapılır ve emzirme teşvik edilir. Doğumdan 6-12 hafta sonra postpartum OGTT ile kalıcı diyabet taraması yapılır. Sonuç normalse yıllık tarama önerilir.
Uzun vadeli takipte yıllık diyabet taraması, sağlıklı kilo koruma, düzenli egzersiz ve tip 2 diyabet önleme çalışmaları önemlidir. Gebelik öncesi ideal kiloya ulaşma, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve aşırı kilo alımından kaçınma koruyucu önlemlerdir.
Kliniğimizde Gestasyonel Diyabet Takibi
Op. Dr. Tamella Taghiyeva, gestasyonel diyabet yönetiminde geniş deneyime sahiptir. Kliniğimizde OGTT taraması, kan şekeri takip eğitimi, beslenme danışmanlığı, insülin tedavisi yönetimi, fetal takip, doğum planlaması ve postpartum takip sunulmaktadır. Gestasyonel diyabet tanısı aldıysanız veya risk faktörleriniz varsa randevu alın.